25 راه مؤثر برای بهبود سلامت روان
برخورداری از سلامت روان، امری ضروری است. از یاد نبریم، ما تنها «یکبار» زندگی میکنیم! و برای این مدت کوتاه، رضایت و احساس خوشبختی و سعادتمندی حق همه ماست.

مدیریت و رهایی از افکار منفی یکی از چالشبرانگیزترین بحثها در روانشناسی بهشمار میرود و گاهی برای مدیریت و رهایی از افکار منفی نیازمند مشاوره فردی هستیم. بخشی از افکار ذهن ما منفی هستند. با این وجود ما با ذهن خود صحبت میکنیم، حتی گاهی از او درخواست کمک میکنیم. درواقع ذهن مانند ردیاب نگرانیها و تهدیدها را شناسایی میکند. اما گاهی اوقات ممکن است ذهن از اکثر مسائل برداشت منفی کند و به این ترتیب کنترل افکار از ذهن خارج میشود. در این مقاله ابتدا افکار مثبت و منفی را معرفی میکنیم، سپس تکنیکهای مدیریت افکار منفی و کاربردهای هر یک را شرح میدهیم.
همه ما گاهی اوقات افکار منفی را تجربه میکنیم. این افکار میتوانند خودکار و ناخواسته باشند و بر خلق و خو، عزت نفس و توانایی ما برای لذت بردن از زندگی تأثیر منفی بگذارند. با این حال، مهم است که به یاد داشته باشید که ما افکارمان نیستیم و افکار منفی ما قدرت کنترل ما را ندارند. راه های مختلفی برای مقابله با افکار منفی و پرورش ذهن مثبت تر وجود دارد. به یاد داشته باشید، شما تنها نیستید. همه گاهی اوقات افکار منفی را تجربه میکنند. با تمرین، میتوانید یاد بگیرید که افکار خود را کنترل کنید و ذهن مثبت تری را پرورش دهید.

|
افکار مثبت |
افکار منفی |
|
من میتوانم این مشکل را حل کنم. |
این مشکل هرگز حل نخواهد شد. |
|
این فرصتی برای یادگیری و رشد است. |
باز شکست خواهم خورد. |
|
من از پس این چالش برمیآیم. |
هرگز نمیتوانم این را انجام دهم. |
|
این یک موقعیت عالی برای امتحان کردن چیزهای جدید است. |
این کار هیچ وقت درست نخواهد شد. |
|
این یک فرصت برای نشان دادن قابلیتهایم است. |
من فقط نمیتوانم این را انجام دهم. |
|
با تلاش و پشتکار، میتوانم به موفقیت برسم. |
من به این قادر نیستم. |
|
این یک چالش هیجانانگیز است که میتوانم از آن لذت ببرم. |
این فقط یک شکست دیگر است. |
این جدول میتواند به شما کمک کند تا افکار منفی را شناسایی و آنها را با افکار مثبت و سازنده جایگزین کنید. به این ترتیب میتوانید برای مقابله با چالشها و مشکلات، نگرشی مثبت و امیدوارکننده داشته باشید. افکار منفی مولفهای از متغیرهای روانی-اجتماعی مانند افسردگی، اضطراب و تنهایی محسوب میشوند. برای مثال مؤلفه افسردگی افکاری مانند ناامیدی، درماندگی و کاهش عزت نفس در خود دارد، اضطراب نوعی ویژگی منفی محسوب میشود که افکار منفی مانند نگرانی و نشخوار ذهنی را به دنبال دارد. به همین دلیل، ریشه افکار منفی ممکن است به مشکلاتی مانند اضطراب اجتماعی، افسردگی و کمبود اعتماد به نفس برگردد.
برخی تصور میکنند افکار مثبت فقط شامل احساسات مثبتی مانند خوشحالی میشود. اما این طور نیست، افکار مثبت نادیدهگرفتن دردها و موقعیتهای ناخوشایند محسوب نمیشود. درواقع شما باید بتوانید به شیوهای سازنده و مثبت با موقعیتهای ناخوشایند روبهرو شوید. هرگز هم بدترین پیشامدها را برای خود تصور نکنید. با این حال افکار مثبت از خودگویی یا گفتار با خود شروع میشود. خودگویی شامل جریانی از افکار مثبت و منفی است. بنابراین، نمیتوان افکار منفی را به طور کامل کنار گذاشت. ولی اگر بیشتر افکار شما منفی است، شما ذهنی بدبین دارید و بهتر است به کمک راههایی حجم این افکار را کم کنید. در ادامه برخی از رویکرد های روانشناسی برای مدیریت افکار منفی را معرفی میکنیم.

در اینجا چند تکنیک دیگر برای کمک به شما در رهایی از افکار منفی وجود دارد:
به یاد داشته باشید، رهایی از افکار منفی زمان و تمرین میبرد. صبور باشید و با خودتان مهربان باشید. با تلاش مداوم، میتوانید یاد بگیرید که افکار خود را کنترل کنید و ذهن مثبت تری را پرورش دهید.

تکنیک ذهن آگاهی نوعی مدیتیشن است با این تکنیک ذهن خود را از افکار و احساسات منفی جدا میکنیم. سپس افکارمان را به صورت ناظر بیرونی مشاهده میکنیم. با این حال تکنیک آگاهی ذهنی تمرکز ویژهای بر زمان حال دارد. زیرا، در این تکنیک وقتی دچار نگرانی و استرس میشویم، ذهن و احساساتمان را به زمان حال میبریم. به این صورت ذهن و بدن آرام میشود. به همین دلیل تکنیک ذهن آگاهی باعث مدیریت استرس، کاهش دردهای مزمن، بهبود بیخوابی و حتی تنظیم فشار خون میشود.
وقتی زمان زیادی را صرف برنامهریزی، حل مسئله و رویاپردازی میکنیم، از جایی به بعد ناخودآگاه ممکن است دچار افکار منفی شویم. به همین خاطر در تکنیک ذهن آگاهی بهمرور پیشداوری را کنار میگذاریم و بیشتر به بیرون خود توجه میکنیم. با این وجود تکنیک ذهن آگاهی تمرینها و ورزشهای زیادی دارد که به برخی از آنها اشاره میکنیم.

مدیتیشن اسکن بدن
در این مدیتیشن به پشت دراز میکشید، پاهایتان را دراز میکنید و دستهایتان را سمت پهلو قرار میدهید. سپس توجه خود از بدن خود بهترتیب از سر تا سر و سر تا پا میبریم. در این حالت خود را از هر گونه احساس و عواطف با هر قسمت از بدن آگاه میکنیم.
مدیتیشن نشسته
اگر با احساس یا فکر منفی در این مدیتیشن مواجه شدیم، آن را یادداشت کنیم، پس از آن دوباره به نحوه تنفس خود دقت میکنیم.
مدیتیشن پیاده روی
تکنیک تمرکز بر تنفس
از ویژگیهای مثبت این تکنیک میتوان به پایینبودن زمان آن اشاره کرد؛ چون در این تکنیک ما فقط نیاز به یک فضایی آرام داریم تا بتوانیم به تنفس خود دقت کنیم. وقتی چنین فضایی را فراهم کردیم. برای شروع این سه تمرین را انجام میدهیم:
تکنیک تمرکز بر تنفس صورتهای مختلفی دارد که به بعضی از آنها اشاره میکنیم.

تنفس دیافراگمی
تنفس دیافراگمی به ماهیچههای دیافراگمی توجه دارد. برای همین به آن تنفس دیافراگمی میگویند. این تکنیک فواید زیادی بر جسم و روح و روان دارد که از بین آنها میتوان به کاهش اختلال خوردن، سردرد میگرن، یبوست و استرس اشاره کرد. بعلاوه از این تکنیک در مدیریت احساسات و هیجانات نیز استفاده میشود. هنگام شروع تنفس دیافراگمی امکان دارد کمی بیحوصله باشید، اما با گذشت زمان تکنیک تنفس دیافراگمی آسانتر میشود.
برای انجام تنفس دیافراگمی مراحل زیر را انجام میدهیم.
این تمرین را بهمدت 5 دقیقه 3 تا 4 بار در روز تکرار کنید تا از نتیجههای آن شگفتزده شوید.

چالش کشیدن افکار منفی
چالش کشیدن افکار منفی نوعی تمرین است که سعی میکنیم ذهن را طوری بازسازی کنیم که دیگر خودگویی منفی را کنار بگذاریم و یک کارکرد مثبت در نحوه فکرمان ایجاد کنیم. با این وجود یادگیری این تکنیک به زمان زیادی نیاز دارد. یکی از راههای این تکنیک، پیداکردن شواهدی برای رد افکار منفیمان است. برای مثال اگر فکر میکنید، در کارتان بد عمل میکنید، از خود بپرسید، آیا چنین شواهدی وجود دارد، همکار یا کارفرمای ما چنین برداشتی دارد یا خیر. اگر موفق نشدید، مدرکی پیدا کنید، پس این برداشت نادرست است. درواقع با چالشکشیدن این فکر، دیگر امکان دارد چنین افکاری سراغ شما نیاید. در مقابل خود را باور کنید تا افکار مثبت جایگزین افکار منفی شود.
بیشتر بخوانید: نشخوار فکری، پرسه زنی در اینترنت و مدیریت آن
تکنیک توقف فکر
تکنیک توقف فکر مخالف تکنیک آگاهی ذهنی است؛ زیرا، در این تکنیک افکار منفی را مسدود میکنیم و مختلشان میکنیم، سپس افکار مثبت را جایگزین افکار منفی میکنیم. این تکنیک گاهی اوقات در تراپی شناختی- درمانی استفاده میشود. درواقع تکنیک توقف فکر کمک میکند اول میزان فکرهای منفیمان را ارزیابی میکنیم، پس از سنجش آنها را منحرف میکنیم.
با این حال این تکنیک را برخی از روانشناسان قبول ندارند، چون اعتقاد دارند تکنیک توقف فکر باعث تشدید افکار منفی میشود. با این وجود این تکنیک بدون جایگزینکردن افکار منفی با مثبت جواب نمیدهد. حتی در بعضی از اختلالها مانند اختلال وسواس اجباری (OCD) مخرب است، ولی در جاهایی هم تکنیک میتواند مفید باشد. برای مثال در موقعیتی که نمیتوانید به برخی از افکارتان رسیدگی کنید، تکنیک توقف فکر کمک میکند تا افکارتان را به زمان دیگری موکول کنید تا در زمان و مکان مناسبتری به آنها رسیدگی کنید.

نحوه انجام تکنیک توقف فکر
این تکنیک شامل موارد زیر میشود:
اثر بخشی تکنیک های ذهن آگاهی
تکنیک ذهن آگاهی برای وسواس اجباری بسیار مفید است؛ زیرا، تمرینهای ذهن آگاهی میتوانند توجه افراد مبتلا به (OCD) را به افکار منفی را تغییر دهد. به همین دلیل طبق پژوهشی در سال 2022 تکنیک آگاهی ذهنی بهعنوان گزینهای جایگزین یا درمان مکمل برای وسواس اجباری محسوب شد. به چالش کشیدن افکار منفی در وسواس جبری نیز کاربرد دارد، برای همین افراد مبتلا به (OCD) میتوانند به این صورت با پرسیدن سوالهای زیر افکار منفی خود را بهچالش بکشند.
با این حال برای غلبه بر افکار وسواسی هر دو تکنیک به تمرین و زمان بالایی نیاز دارد.
برای مدیریت و کنترل افکار منفی میتوانید تکنیکهای آگاهی ذهنی، تمرکز بر تنفس، به چالش کشیدن افکار منفی و توقف فکر را انجام دهید. این تمرینات فواید مثبتی بر جسم و روح و روان شما بهدنبال دارند. برای شروع این تکنیکها را در زمان کمی انجام دهید، سپس بهمرور زمانشان را زیاد کنید. با این حال تکنیک توقف فکر برای درمان وسواس اجباری پیشنهاد نمیشود؛ چون امکان دارد به فرد مبتلا آسیب بزند. برای کمک حرفه و مدیریت افکار منفی تیم نیکمایند در کنار شما است.
مشاوره فردی برخورداری از سلامت روان، امری ضروری است. از یاد نبریم، ما تنها «یکبار» زندگی میکنیم! و برای این مدت کوتاه، رضایت و احساس خوشبختی و سعادتمندی حق همه ماست.
مشاوره فردی سرکوب احساسات؛ سدی در برابر رشد و آرامش روان است. گاهی برای حل آن نیاز به مشاوره فردی داریم.
مشاوره فردی این متن کمک میکند روابط سمی خود را دقیقتر تحلیل کنید و بدانید چه زمانی نیاز به فاصلهگذاری، تصمیمگیری جدی یا کمک حرفهای دارد.