مشاوره خانواده

دعوای پدر و مادر جلوی بچه؛ چه اثری دارد و بعدش چه کنیم

دعوای پدر و مادر جلوی بچه؛ چه اثری دارد و بعدش چه کنیم
عکس: Direct Media / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. دعوای پدر و مادر جلوی بچه چه اثری روی او دارد؟
  2. فرق اختلاف سالم با دعوای آسیب‌زا
  3. کشیدن بچه به وسط دعوا؛ آسیبی که کمتر دیده می‌شود
  4. بعد از دعوا جلوی بچه چه کنیم؟
  5. اگر دعوا داشت شروع می‌شد، در لحظه چه کنیم؟
  6. کی سراغ مشاوره برویم؟
  7. سؤال‌های متداول

دعوای پدر و مادر جلوی بچه همیشه به او آسیب جدی نمی‌زند. چیزی که کودک را می‌ترساند و در درازمدت اذیتش می‌کند، دعواهای تکراری، تحقیرآمیز و بی‌پایان است، نه هر اختلاف نظری که در خانه پیش می‌آید. بچه‌ها حتی وقتی سرشان به بازی گرم است یا خواب به نظر می‌رسند، تنش خانه را حس می‌کنند. خبر خوب این است که اگر بعد از دعوا، آشتی و جبران را هم ببینند، یاد می‌گیرند اختلاف بخشی از هر رابطه است و می‌شود از آن عبور کرد.

دعوای پدر و مادر جلوی بچه چه اثری روی او دارد؟

برای کودک، پدر و مادر پایگاه امن‌اند. وقتی صداها بالا می‌رود، همین پایگاه لرزان به نظر می‌رسد. بدن و ذهن بچه به حالت آماده‌باش می‌رود و تا وقتی مطمئن نشود اوضاع آرام شده، از آن حالت بیرون نمی‌آید.

پژوهش‌های روانشناسی رشد نشان داده‌اند که مهم‌ترین عامل، خود بودن یا نبودن اختلاف نیست. شدت دعوا، تکرارش، حل نشدنش و کشیده شدن بچه به وسط ماجرا است که بیشترین اثر را می‌گذارد.

نشانه‌ها در سن‌های مختلف

  • نوپا و پیش‌دبستانی: بی‌قراری، بدخوابی، چسبیدن به یکی از والدین، یا برگشتن به رفتارهای کوچک‌تر مثل دوباره خیس کردن جا یا مکیدن انگشت.
  • سن مدرسه: دل‌درد و سردرد صبح‌ها، افت تمرکز در کلاس، پرخاشگری با خواهر و برادر یا برعکس، ساکت و گوشه‌گیر شدن. بعضی بچه‌ها هم سعی می‌کنند با شیرین‌کاری یا «بچه‌ی خوب» بودن دعوا را تمام کنند.
  • نوجوان: فاصله گرفتن از خانه، ساعت‌ها در اتاق ماندن یا بیرون بودن، طرف یکی را گرفتن، یا خشمی که سر موضوع‌های دیگر خالی می‌شود.

اگر کودکتان بدون دلیل روشن پرخاشگر شده، شاید ارزش داشته باشد نگاهی به حال‌وهوای خانه بیندازید. درباره‌ی این موضوع در مطلب پرخاشگری کودکان بیشتر نوشته‌ایم.

«تقصیر من است»

بچه‌های کوچک دنیا را حول خودشان می‌بینند. اگر دعوا سر مدرسه، خرج‌ها یا رفتار او باشد، به‌راحتی نتیجه می‌گیرند که مقصر اصلی خودشان‌اند. این احساس گناه پنهان می‌ماند، چون کمتر بچه‌ای آن را به زبان می‌آورد.

بچه‌ها از دعوای شما یاد می‌گیرند

کودک از تماشای والدینش یاد می‌گیرد با خشم و اختلاف چه کند. اگر همیشه ببیند حرف با داد و قهر تمام می‌شود، احتمالاً همین را با دوستانش و بعدها در زندگی مشترک خودش تکرار می‌کند. اگر ببیند پدر و مادر با هم مخالف‌اند ولی محترمانه حرف می‌زنند و به راه‌حل می‌رسند، مهارتی یاد می‌گیرد که هیچ کلاسی به او یاد نمی‌دهد.

فرق اختلاف سالم با دعوای آسیب‌زا

هیچ زوجی بدون اختلاف زندگی نمی‌کند و قرار هم نیست بچه‌ها در خانه‌ای بی‌تنش بزرگ شوند. سؤال درست این است که اختلاف چطور پیش می‌رود.

اختلاف سالمدعوای آسیب‌زا
درباره‌ی موضوع مشخص است: «سر خرج تعطیلات به توافق نرسیده‌ایم.»به شخصیت حمله می‌کند: «تو همیشه همین‌طوری، به هیچ دردی نمی‌خوری.»
صدا ممکن است کمی بالا برود، ولی تحقیر و فحش ندارد.داد، تحقیر، مسخره کردن یا تهدید دارد.
تمام می‌شود؛ با راه‌حل، توافق یا دست‌کم آشتی.بی‌پایان است یا به قهرهای چندروزه می‌رسد.
بچه بیرون از ماجرا می‌ماند.بچه پیام‌رسان، قاضی یا هم‌دست یکی از دو طرف می‌شود.

چند چیز را باید همیشه آسیب‌زا دانست: هر نوع خشونت فیزیکی، شکستن وسایل، تهدید به طلاق یا ترک خانه جلوی بچه، و تحقیر یکی از والدین جلوی فرزند. قهرهای طولانی هم با اینکه صدایی ندارند، خانه را سرد و ناامن می‌کنند و بچه‌ها آن را به خوبی حس می‌کنند.

کشیدن بچه به وسط دعوا؛ آسیبی که کمتر دیده می‌شود

گاهی بیشترین آسیب در خود دعوا نیست، در کارهایی است که بعدش می‌کنیم. چند نمونه‌ی رایج:

  • بچه را پیام‌رسان کنیم: «برو به بابات بگو شام حاضر است، من با او حرف نمی‌زنم.»
  • از او بخواهیم طرف بگیرد یا بپرسیم «حق با کی بود؟»
  • درددل‌های بزرگ‌سالانه درباره‌ی همسرمان را با بچه در میان بگذاریم.
  • جلوی او یا جلوی فامیل از پدر یا مادرش بد بگوییم.

بچه هر دو والدش را دوست دارد. وقتی مجبور می‌شود یکی را انتخاب کند، انگار باید بخشی از خودش را کنار بگذارد. گاهی هم کودک نقش مشاور یا محافظ یکی از والدین را برمی‌دارد؛ نقشی که برای سن او خیلی سنگین است.

بعد از دعوا جلوی بچه چه کنیم؟

اگر دعوا جلوی کودک اتفاق افتاده، هنوز می‌شود اثرش را کم کرد. ترمیم بعد از دعوا به همان اندازه‌ی خود دعوا مهم است و شاید مهم‌تر.

  1. اول خودتان آرام شوید. وقتی هنوز عصبانی هستید، حرف زدن با بچه بیشتر نگرانش می‌کند.
  2. ساده و کوتاه توضیح بدهید. مثلاً: «دیشب من و بابا سر یک موضوع با هم بحث کردیم و صدایمان بلند شد. کار درستی نبود. داریم با هم حلش می‌کنیم.»
  3. صریح بگویید تقصیر او نیست. حتی اگر دعوا سر موضوعی مربوط به او بوده، بگویید این مشکل بزرگ‌ترهاست و حلش هم با بزرگ‌ترهاست.
  4. جزئیات را نگویید. بچه لازم ندارد بداند دعوا سر چه بدهی یا چه حرفی از فامیل بود.
  5. احساسش را بپذیرید. بپرسید: «ترسیدی؟» و اگر گفت بله، بگویید طبیعی است. لازم نیست قانعش کنید که چیز مهمی نبوده.
  6. آشتی را ببیند. همان‌طور که دعوا را دیده، مهربانی دوباره‌ی شما را هم ببیند؛ یک شوخی، یک چای با هم، یک برنامه‌ی خانوادگی.
  7. روال عادی را برگردانید. ساعت خواب، غذا و مدرسه که سر جایش باشد، به کودک می‌گوید زندگی هنوز امن است.

اگر دعوا داشت شروع می‌شد، در لحظه چه کنیم؟

بهترین زمان برای مدیریت دعوا، قبل از شروع آن است. چند قرار ساده بین پدر و مادر کمک زیادی می‌کند:

  • یک جمله‌ی توافقی برای توقف داشته باشید، مثل «الان نه، بعد از خواب بچه‌ها». هر کدام که آن را گفت، دیگری قبول کند.
  • اگر حس می‌کنید عصبانیت دارد بالا می‌رود، بیست دقیقه از هم فاصله بگیرید. کمی قدم بزنید یا به اتاق دیگری بروید و بعد برگردید.
  • در آپارتمان‌های کوچک، رفتن به اتاق دیگر کافی نیست؛ بچه‌ها از پشت در هم می‌شنوند. بحث‌های جدی را برای وقتی بگذارید که بچه‌ها خانه نیستند یا خواب‌اند.
  • درباره‌ی موضوع حرف بزنید، نه شخصیت همدیگر. «من خسته‌ام و کمک لازم دارم» با «تو هیچ‌وقت کمک نمی‌کنی» خیلی فرق دارد.
  • پای فامیل را جلوی بچه وسط نکشید. دعوای دونفره وقتی به خانواده‌ها می‌کشد، برای بچه سنگین‌تر می‌شود.

اگر کنترل خشم در خانه سخت شده، مطلب راه‌های مدیریت خشم در خانواده هم می‌تواند کمک کند.

کی سراغ مشاوره برویم؟

گاهی تلاش خود والدین کافی نیست و این ضعف نیست. در این موقعیت‌ها بهتر است از متخصص کمک بگیرید:

  • دعواها سر همان چند موضوع تکرار می‌شوند و هیچ‌وقت به نتیجه نمی‌رسند.
  • تحقیر، تهدید یا خشونت فیزیکی در خانه هست.
  • کودک چند هفته است نشانه‌هایی مثل بدخوابی، افت تحصیلی، ترس یا پرخاشگری دارد که از بین نمی‌رود.
  • حرف جدایی جدی شده و نمی‌دانید چطور با بچه‌ها درباره‌اش صحبت کنید.

اگر مشکل اصلی رابطه‌ی دونفره است، زوج‌درمانی نقطه‌ی شروع خوبی است. اگر الگوهای کل خانه، از جمله رابطه با بچه‌ها، درگیر است، مشاوره خانواده کمک می‌کند و برای نشانه‌هایی که در خود کودک دیده می‌شود، مشاوره‌ی کودک مناسب است. در کلینیک نیک‌مایند در شهرک اکباتان، جلسه‌ها هم حضوری برگزار می‌شوند و هم آنلاین. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، با پیش‌مشاوره مسیر مناسب مشخص می‌شود و می‌توانید از صفحه‌ی رزرو جلسه وقت بگیرید.

اگر در خانه خشونت هست و خودتان یا بچه‌ها در خطرید، منتظر جلسه‌ی مشاوره نمانید و با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا در صورت خطر فوری با پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید.

سؤال‌های متداول

اگر بچه خواب باشد و دعوا را نشنود، اثری ندارد؟

بچه‌ها خیلی وقت‌ها بیشتر از آنچه فکر می‌کنیم می‌شنوند و حال‌وهوای سرد بعد از دعوا را هم حس می‌کنند. بهتر است بحث‌های جدی را برای زمانی بگذارید که مطمئنید بچه‌ها در جریان نیستند.

باید جلوی بچه از همسرم عذرخواهی کنم؟

اگر دعوا جلوی کودک بوده، دیدن عذرخواهی و آشتی به او یاد می‌دهد که اشتباه را می‌شود جبران کرد. این کار از اعتبار شما کم نمی‌کند.

آیا اصلاً نباید جلوی بچه مخالفت کنیم؟

نه. اختلاف نظر محترمانه که به راه‌حل می‌رسد، برای بچه الگوی خوبی است. چیزی که باید از آن دور ماند تحقیر، تهدید، خشونت و کشیدن بچه به وسط دعواست.

کودکم بعد از دعواها ساکت و گوشه‌گیر شده؛ چه کنم؟

با او آرام حرف بزنید، بگویید تقصیر او نیست و روال عادی خانه را حفظ کنید. اگر این حالت چند هفته ماند، بهتر است با مشاور کودک مشورت کنید.

دکترای روانشناسی بالینی، روان‌درمانگر و بنیان‌گذار کلینیک نیک‌مایند. مطالب این بخش برای آگاهی عمومی است و جای جلسه‌ی ارزیابی با روانشناس یا روانپزشک را نمی‌گیرد