سوگ و از دست دادن عزیزان؛ سوگ طبیعی، سوگ پیچیده و راه کنار آمدن
واکنشهای طبیعی سوگ، نشانههای سوگ پیچیده، کارهایی که روزهای سخت را تحملپذیرتر میکند و اینکه کنار فرد سوگوار چه بگوییم.

فرسودگی شغلی حالتی است که در آن فشار طولانی و مدیریتنشدهی کار، آدم را از نظر جسمی و روانی تهی میکند. خستگیای که با یک آخر هفته یا حتی تعطیلات عید برطرف نمیشود، بیحوصلگی و بدبینی نسبت به کار، و این حس که هر چه میکنید فایدهای ندارد. فرسودگی با خستگی معمولی فرق دارد و گاهی با افسردگی اشتباه گرفته میشود. خبر خوب این است که با شناختن بهموقع نشانهها و چند تغییر واقعی، راه برگشت وجود دارد.
سازمان جهانی بهداشت در طبقهبندی بینالمللی بیماریها (ICD-11) فرسودگی شغلی را یک «پدیدهی شغلی» تعریف کرده است، نه یک بیماری. یعنی مشکلی است که از استرس مزمن محیط کار میآید و به همان زمینهی کار مربوط است. توضیح سازمان جهانی بهداشت سه ویژگی اصلی برای آن برمیشمارد:
فرسودگی یکشبه نمیآید. معمولاً ماهها طول میکشد و خیلیها وقتی متوجهش میشوند که دیگر حتی کارهای ساده هم سنگین شده است.
اگر چند مورد از اینها چند ماه است با شما همراه است، احتمالاً فقط «خستهی کار» نیستید.
خستگی معمولی با استراحت خوب میشود. بعد از یک تعطیلی چندروزه انرژیتان برمیگردد و دوباره سر کار حوصله دارید. در فرسودگی، هنوز روز اول برگشت تمام نشده که همان سنگینی برمیگردد.
افسردگی معمولاً همهی زندگی را میگیرد: غم یا بیلذتی در کار، خانه، تفریح و رابطهها. فرسودگی، دستکم در شروع، بیشتر به کار گره خورده است و ممکن است آخر هفته کمی حالتان بهتر باشد. اما فرسودگی طولانی میتواند به افسردگی برسد و این دو گاهی همزماناند. اگر بیلذتی، ناامیدی یا حس بیارزشی به همهی بخشهای زندگیتان کشیده شده، مطلب اختلال افسردگی را بخوانید و با متخصص مشورت کنید.
فرسودگی با استرس هم یکی نیست. در استرس آدم هنوز تلاش میکند و بیش از حد درگیر است. در فرسودگی انگار باتری تمام شده و انگیزهای برای تلاش نمانده است.
فرسودگی فقط به شخصیت یا «ضعف» فرد مربوط نیست. پژوهشگران این حوزه چند عامل محیطی را مهم میدانند: حجم کار زیاد، اختیار کم روی کار، دیده نشدن تلاش، بیعدالتی، رابطههای ناسالم در محیط کار و ناهماهنگی بین ارزشهای فرد و کاری که انجام میدهد.
در محیط کار ما چند مورد آشنای دیگر هم به این فهرست اضافه میشود:
بعضی ویژگیهای فردی هم احتمال فرسودگی را بیشتر میکند؛ مثل کمالگرایی، سختی در نه گفتن و گره زدن تمام ارزش خود به کار. شغلهایی که با مراقبت از دیگران سروکار دارند، مثل پرستاری، معلمی و پزشکی، هم بیشتر در معرض آن هستند.
این پرسشها جای تشخیص را نمیگیرند، اما کمک میکنند تصویر روشنتری از حالتان داشته باشید. صادقانه و دربارهی چند ماه اخیر جواب بدهید:
اگر جواب بیشتر این پرسشها «بله» است، وقت جدی گرفتن ماجراست. لازم نیست صبر کنید تا کاملاً از پا بیفتید؛ هرچه زودتر شروع کنید، تغییر دادن عادتها سادهتر است.
یادتان باشد فرسودگی فقط مال کارمندهای اداری نیست. صاحبان کسبوکارهای کوچک، دانشجوهایی که همزمان کار میکنند و کسانی که از یک عضو بیمار خانواده مراقبت میکنند هم ممکن است همین مسیر را تجربه کنند.
فرسودگی معمولاً با یک مرخصی حل نمیشود، چون وقتی برمیگردید همان شرایط منتظرتان است. باید هم به خودتان برسید و هم چیزی در شیوهی کار تغییر کند.
خیلیها سالها با جملهی «همه خستهاند» ادامه میدهند. پذیرفتن اینکه به ته خط رسیدهاید ضعف نیست؛ شروع تغییر است.
اگر شرایطش هست، بهجای گلهی کلی، پیشنهاد مشخص بدهید: اولویتبندی کارها، تقسیم بخشی از مسئولیتها یا جابهجا کردن چند ساعت کاری. گاهی همین یک گفتوگو بخش زیادی از فشار را کم میکند.
خواب منظم، کمی تحرک روزانه، حتی یک پیادهروی کوتاه، و غذای سر وقت. اینها بدیهی به نظر میرسند، اما در فرسودگی اولین چیزهاییاند که از دست میروند.
دیدن دوستان، یک سرگرمی قدیمی یا وقت گذاشتن با خانواده بدون گوشی. شما فقط شغلتان نیستید و یادآوری همین نکته کمک میکند کار دوباره سر جای خودش برگردد.
اگر این تغییرها کافی نبوده، اگر نشانهها چند ماه است ادامه دارد یا روی خانواده و سلامتتان اثر گذاشته، وقت مشورت با روانشناس است. در مشاوره فردی روی الگوهایی مثل کمالگرایی و نه نگفتن کار میشود، مهارتهای کنار آمدن با فشار تمرین میشود و اگر لازم باشد، دربارهی تصمیمهای بزرگتر، مثل تغییر نقش یا شغل، با ذهنی آرامتر فکر میکنید. اگر افسردگی یا اضطراب شدید هم همراه باشد، ممکن است ارزیابی روانپزشک هم لازم شود.
جلسهها در کلینیک نیکمایند در شهرک اکباتان حضوری برگزار میشوند و برای کسانی که وقت رفتوآمد ندارند، آنلاین هم ممکن است. اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، پیشمشاوره کمک میکند به درمانگر مناسب ارجاع داده شوید. برای وقت گرفتن به صفحهی رزرو جلسه بروید.
اگر خستگی و ناامیدی به جایی رسیده که فکر آسیب زدن به خودتان را دارید، همین حالا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید، یا به نزدیکترین اورژانس بیمارستان بروید (اورژانس ۱۱۵).
سازمان جهانی بهداشت آن را یک پدیدهی شغلی میداند، نه بیماری. اما اگر رسیدگی نشود، میتواند زمینهی افسردگی، اضطراب و مشکلات جسمی را فراهم کند.
برای هر کس فرق دارد و به شدت فرسودگی و امکان تغییر شرایط کار بستگی دارد. معمولاً کار چند روز نیست و به حوصله و زمان نیاز دارد.
نه لزوماً. خیلیها با مرزگذاری و تغییر شیوهی کار حالشان بهتر میشود. تصمیمهای بزرگ را بهتر است وقتی بگیرید که کمی از زیر فشار بیرون آمدهاید.
برای بیشتر افراد بله، بهخصوص وقتی ساعت کاری طولانی و ترافیک، رفتوآمد را سخت کرده است. اگر ترجیح میدهید، جلسهی حضوری هم ممکن است.
مشاوره فردی واکنشهای طبیعی سوگ، نشانههای سوگ پیچیده، کارهایی که روزهای سخت را تحملپذیرتر میکند و اینکه کنار فرد سوگوار چه بگوییم.
مشاوره فردی برخورداری از سلامت روان، امری ضروری است. از یاد نبریم، ما تنها «یکبار» زندگی میکنیم! و برای این مدت کوتاه، رضایت و احساس خوشبختی و سعادتمندی حق همه ماست.
مشاوره فردی سرکوب احساسات؛ سدی در برابر رشد و آرامش روان است. گاهی برای حل آن نیاز به مشاوره فردی داریم.