روانشناسی مهاجرت

آمادگی روانی برای مهاجرت؛ اضطراب قبل از رفتن، تصمیم‌گیری و آماده کردن خانواده

آمادگی روانی برای مهاجرت؛ اضطراب قبل از رفتن، تصمیم‌گیری و آماده کردن خانواده
عکس: Kristin Hardwick / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. چرا آمادگی روانی برای مهاجرت از قبل رفتن شروع می‌شود؟
  2. اضطراب قبل از رفتن؛ چه چیزی طبیعی است؟
  3. تصمیم‌گیری؛ وقتی هنوز دودل هستید
  4. آماده کردن خانواده؛ کسانی که می‌روند و کسانی که می‌مانند
  5. انتظار واقعی از ماه‌های اول
  6. روانشناس مهاجرت چه کمکی می‌کند؟
  7. سؤال‌های متداول

آمادگی روانی برای مهاجرت یعنی پیش از رفتن، همان‌قدر که برای مدرک و چمدان وقت می‌گذارید، برای ذهن و رابطه‌هایتان هم برنامه داشته باشید. اضطراب ماه‌های آخر، دودلی درباره‌ی تصمیم، نگرانی برای پدر و مادری که می‌مانند و سؤال‌های بچه‌ها طبیعی‌اند. خبر خوب این است که بخش بزرگی از فشار مهاجرت را می‌شود از همین حالا، وقتی هنوز در ایران هستید، شناخت و برایش آماده شد.

چرا آمادگی روانی برای مهاجرت از قبل رفتن شروع می‌شود؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند سختی مهاجرت از روز رسیدن شروع می‌شود. در واقع برای بیشتر آدم‌ها ماه‌های قبل از رفتن خودش یک دوره‌ی پرفشار است. پرونده‌ها، انتظار جواب، فروش وسایل، خداحافظی‌ها و کار روزمره همه هم‌زمان روی سرتان ریخته‌اند.

در این دوره ذهن معمولاً بین دو جا معلق است. هنوز اینجا زندگی می‌کنید، اما فکرتان آنجاست. نتیجه‌اش می‌تواند بی‌حوصلگی در کار، بی‌خوابی، زودرنجی با خانواده یا حس بی‌قراری دائمی باشد. این‌ها معنی‌اش اشتباه بودن تصمیم نیست؛ نشانه‌ی این است که ذهن دارد با یک تغییر بزرگ کنار می‌آید.

کسی که این دوره را آگاهانه پشت سر بگذارد، معمولاً با انرژی بیشتری به کشور تازه می‌رسد. به‌جای اینکه از روز اول با خستگی انباشته و خداحافظی‌های ناتمام دست‌وپنجه نرم کند.

اضطراب قبل از رفتن؛ چه چیزی طبیعی است؟

کمی اضطراب قبل از مهاجرت کاملاً قابل انتظار است. بیشترش از ندانستن می‌آید: آنجا کار پیدا می‌کنم؟ زبان را به موقع یاد می‌گیرم؟ اگر نشد چه؟ این سؤال‌ها جواب قطعی ندارند و همین ذهن را به چرخیدن وامی‌دارد.

نشانه‌های رایج

  • فکرهای تکراری درباره‌ی سناریوهای بد، به‌خصوص شب‌ها
  • بی‌خوابی یا خواب سبک و بیدار شدن با دلشوره
  • زودرنجی و دعوای بیشتر با همسر یا خانواده
  • عقب انداختن کارهای ضروری، چون فکر کردن به آن‌ها سنگین است
  • غم پیشاپیش؛ دلتنگی برای جاها و آدم‌هایی که هنوز ترکشان نکرده‌اید

کی بیشتر از حد معمول است؟

اگر اضطراب چند هفته است خواب و کار را مختل کرده، اگر حمله‌های ناگهانی ترس و تپش قلب دارید، یا اگر حس غم و ناامیدی بیشتر روزها همراهتان است، بهتر است با یک متخصص حرف بزنید. اگر فکر آسیب زدن به خودتان را دارید، همین حالا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید، یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید (اورژانس ۱۱۵).

چند کار ساده برای این روزها

  • نگرانی‌ها را روی کاغذ بیاورید. کنار هر کدام بنویسید چه بخشی از آن دست شماست و قدم بعدی چیست. نگرانی نوشته‌شده معمولاً کوچک‌تر از نگرانی چرخان در ذهن است.
  • برای فکر کردن وقت بگذارید. روزی بیست دقیقه را «وقت نگرانی» بگذارید و بقیه‌ی روز وقتی فکر مهاجرت آمد، به خودتان بگویید آن را برای همان وقت نگه می‌دارید.
  • روال روزانه را رها نکنید. پیاده‌روی، خواب منظم و دیدن دوستان در این ماه‌ها تجمل نیستند؛ همان چیزهایی‌اند که شما را سرپا نگه می‌دارند.
  • اخبار و گروه‌های مهاجرتی را محدود کنید. خواندن مداوم تجربه‌های دیگران در فضای مجازی، چه خوب و چه بد، اغلب اضطراب را بیشتر می‌کند تا کمتر.

برای آشنایی بیشتر با تکنیک‌های آرام‌سازی، مقاله‌ی تکنیک‌های ریلکسیشن را ببینید.

تصمیم‌گیری؛ وقتی هنوز دودل هستید

بعضی‌ها تصمیمشان را گرفته‌اند و فقط منتظر رفتن‌اند. بعضی دیگر هنوز بین ماندن و رفتن مانده‌اند و هر روز نظرشان عوض می‌شود. این دودلی آزاردهنده است، اما وقتی تصمیم این‌قدر بزرگ است، عجیب نیست.

فرض کنید زوجی سال‌هاست درباره‌ی رفتن حرف می‌زنند. یکی مطمئن است و دیگری هر بار که به پدر و مادرش فکر می‌کند پا پس می‌کشد. اگر این تفاوت هیچ‌وقت صادقانه گفته نشود، بعد از رسیدن به کشور تازه می‌تواند به سرزنش و فاصله تبدیل شود.

چند سؤال کمک می‌کند تصمیم روشن‌تر شود:

  • دقیقاً به دنبال چه چیزی می‌روم و از چه چیزی می‌گذرم؟ هر دو ستون را صادقانه بنویسید.
  • تصویر من از زندگی آنجا چقدر واقعی است؟ سختی‌های سال اول، مثل کار پایین‌تر از تخصص یا تنهایی، را هم در نظر گرفته‌ام؟
  • اگر تصمیم را عملی کنم و آن‌طور که فکر می‌کردم پیش نرود، برنامه‌ی دومم چیست؟
  • آیا همه‌ی کسانی که با من می‌آیند واقعاً این تصمیم را قبول دارند، یا فقط همراهی می‌کنند؟

اگر حس می‌کنید بین گزینه‌ها گیر کرده‌اید و هر انتخابی را بارها عقب می‌اندازید، مقاله‌ی فلج انتخاب ممکن است برایتان آشنا باشد. گاهی چند جلسه‌ی مشاوره کمک می‌کند صدای خودتان را از میان صدای فامیل، دوستان و فضای مجازی جدا کنید.

آماده کردن خانواده؛ کسانی که می‌روند و کسانی که می‌مانند

همسر

مهاجرت برای هر دو نفر یک تجربه نیست. ممکن است یکی کار مشخص داشته باشد و دیگری مدتی بی‌کار بماند، یا یکی زبان را بهتر بلد باشد. درباره‌ی تقسیم کارها، پول و انتظارها قبل از رفتن حرف بزنید، نه وقتی که خسته و تنها در یک شهر غریب هستید.

بچه‌ها

بچه‌ها هم دوستان، مدرسه و پدربزرگ و مادربزرگشان را ترک می‌کنند. با زبان ساده و متناسب با سنشان بگویید چه اتفاقی می‌افتد و چرا. اجازه بدهید ناراحت باشند و سؤال کنند. بردن چند وسیله‌ی آشنا، مثل بالش یا اسباب‌بازی محبوب، و نگه داشتن تماس منظم با فامیل به آن‌ها حس پیوستگی می‌دهد. نوجوان‌ها بیشتر از بچه‌های کوچک به دوستانشان وابسته‌اند و ممکن است با رفتن مخالفت کنند؛ مخالفتشان را جدی بگیرید و در جزئیات، مثل انتخاب اتاق یا مدرسه، به آن‌ها حق نظر بدهید.

پدر و مادر و خانواده‌ی بزرگ

در خانواده‌های ایرانی، خداحافظی با پدر و مادر اغلب سخت‌ترین بخش است. حس گناه از تنها گذاشتن آن‌ها خیلی رایج است. درباره‌ی برنامه‌ی ارتباط با آن‌ها، تماس‌های منظم، سفرهای احتمالی و اینکه چه کسی در ایران در کنارشان است، صادقانه حرف بزنید. اگر رابطه‌ی دور برایتان تازه است، مقاله‌ی رابطه‌ی لانگ‌دیستنس هم نکته‌های کاربردی دارد.

از خداحافظی فرار نکنید. یک مهمانی کوچک، سر زدن به جاهایی که برایتان معنا دارد و گفتن حرف‌های نگفته کمک می‌کند با دلی سبک‌تر بروید.

انتظار واقعی از ماه‌های اول

بخشی از آمادگی، دانستن این است که ماه‌های اول بعد از رسیدن معمولاً شبیه عکس‌های فضای مجازی نیست. خیلی‌ها اول یک دوره‌ی هیجان و تازگی را تجربه می‌کنند و بعد، وقتی کارهای اداری، پیدا کردن خانه و تنهایی واقعی می‌شود، دلتنگی و خستگی سر می‌رسد. به این مرحله گاهی «شوک فرهنگی» می‌گویند.

این افت به معنای شکست نیست و برای بیشتر آدم‌ها با گذشت زمان، ساختن روال تازه و پیدا کردن چند دوست کم‌رنگ‌تر می‌شود. اگر از قبل بدانید که چنین دوره‌ای ممکن است بیاید، وقتی آمد کمتر غافلگیر می‌شوید و کمتر به خودتان سخت می‌گیرید. از همین حالا فکر کنید در روزهای سخت آنجا چه چیزهایی آرامتان می‌کند: تماس با چه کسی، چه ورزشی، چه غذای آشنایی.

روانشناس مهاجرت چه کمکی می‌کند؟

روانشناسی مهاجرت فقط برای بعد از رفتن نیست. قبل از رفتن هم می‌توانید با درمانگر روی اضطراب، تصمیم‌گیری، آماده کردن بچه‌ها و انتظارهای واقعی کار کنید. بعضی‌ها هم برای پرونده‌ی مهاجرتی به ارزیابی روانشناختی نیاز دارند؛ درباره‌ی این بخش در مقاله‌ی تست‌های روانشناسی در فرایند مهاجرت بخوانید.

در کلینیک نیک‌مایند در شهرک اکباتان، جلسه‌ها هم حضوری و هم آنلاین برگزار می‌شوند. یعنی می‌توانید قبل از رفتن حضوری شروع کنید و بعد از رسیدن، به‌صورت آنلاین با همان درمانگر ادامه دهید. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، پیش‌مشاوره کمک می‌کند به درمانگر مناسب ارجاع داده شوید. برای وقت گرفتن از صفحه‌ی رزرو جلسه استفاده کنید.

سؤال‌های متداول

از چه زمانی قبل از مهاجرت بهتر است با روانشناس صحبت کنم؟

زمان مشخصی ندارد، اما خیلی‌ها وقتی تصمیم جدی شد یا اضطراب روی خواب و کار اثر گذاشت شروع می‌کنند. چند ماه فرصت قبل از رفتن معمولاً برای کار روی تصمیم و آماده کردن خانواده کافی است.

آیا دودلی قبل از مهاجرت یعنی تصمیمم اشتباه است؟

نه لزوماً. دودلی واکنش طبیعی به تصمیمی بزرگ است. مهم این است که دلیل‌ها و نگرانی‌هایتان را روشن ببینید و تصمیم را آگاهانه بگیرید.

چطور به بچه بگوییم قرار است مهاجرت کنیم؟

با زبان ساده و متناسب با سنش، به‌موقع و نه در آخرین روزها بگویید. اجازه بدهید ناراحتی‌اش را نشان دهد و سؤال‌هایش را صادقانه جواب دهید.

بعد از رفتن هم می‌توانم با همان درمانگر ادامه دهم؟

بله، جلسه‌های مشاوره به‌صورت آنلاین هم برگزار می‌شوند و بسیاری از مراجعان بعد از مهاجرت جلسه‌ها را آنلاین ادامه می‌دهند.

تحریریه کلینیک روانشناسی نیک‌مایندمطالب این بخش برای آگاهی عمومی است و جای جلسه‌ی ارزیابی با روانشناس یا روانپزشک را نمی‌گیرد