اختلال شخصیت مرزی؛ نشانهها، باورهای اشتباه و درمان
اختلال شخصیت مرزی چیست، چه نشانههایی دارد، چه فرقی با دوقطبی دارد و چه درمانهایی برایش پشتوانهی پژوهشی دارند.

بیشفعالی بزرگسالان همان اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی یا ADHD است که از کودکی شروع شده و تا بزرگسالی ادامه پیدا کرده است. در بزرگسالان معمولاً کمتر شبیه بچهای است که یک جا بند نمیشود و بیشتر به شکل حواسپرتی، فراموشی، بینظمی، عقب انداختن کارها و بیقراری درونی دیده میشود. خیلیها تا سی یا چهلسالگی تشخیص نمیگیرند، چون در کودکی فقط «تنبل»، «شلوغ» یا «حواسپرت» خوانده شدهاند. تشخیص با ارزیابی تخصصی انجام میشود و این اختلال قابل مدیریت و درمان است.
ADHD کوتاهشدهی عبارت انگلیسی Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder است، یعنی اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی. این اختلال سه بخش اصلی دارد: کمتوجهی، بیشفعالی و تکانشگری. در هر فرد ممکن است یکی پررنگتر باشد.
بسیاری از بزرگسالان مبتلا تجربهی دیگری هم دارند که کمتر دربارهاش حرف زده میشود: غرق شدن در کاری که برایشان جذاب است. ممکن است کسی ساعتها روی یک پروژهی مورد علاقه تمرکز کند و همان روز نتواند یک ایمیل سادهی کاری را بفرستد. این تمرکز گاهبهگاه باعث میشود اطرافیان فکر کنند مشکل فقط «بیحوصلگی» یا «نخواستن» است.
فرض کنید صبح با برنامهی دقیق از خانه بیرون میروید. در راه یادتان میافتد گوشی را جا گذاشتهاید، برمیگردید، دیر میرسید و سر کار هم سه کار را همزمان شروع میکنید و هیچکدام تمام نمیشود. اگر این روزها استثنا نیستند و از نوجوانی همراهتان بودهاند، ارزش دارد جدیتر به آن نگاه کنید.
بیشتر ما بیشفعالی را با تصویر پسربچهای میشناسیم که در کلاس آرام ندارد. این تصویر باعث شده خیلیها دیده نشوند. دلیلهای رایج دیر تشخیص گرفتن اینهاست:
اگر در کودکی فرزندتان تشخیص بیشفعالی گرفته، شاید شما هم نشانهها را در خودتان بشناسید؛ این اختلال در خانوادهها زیاد تکرار میشود. دربارهی نشانهها در بچهها در مطلب بیشفعالی کودکان بیشتر بخوانید.
همهی ما گاهی حواسپرت میشویم، کار را عقب میاندازیم یا کلید را گم میکنیم. اینها به تنهایی یعنی ADHD نیست. چند چیز تفاوت را مشخص میکند:
دلیلهای دیگری هم میتوانند نشانههایی شبیه این بسازند: کمخوابی طولانی، اضطراب، افسردگی، استرس شدید، بعضی مشکلات جسمی مثل اختلال تیروئید، و حتی استفادهی بیوقفه از گوشی. برای همین ویدیوهای کوتاه شبکههای اجتماعی یا تستهای اینترنتی برای تشخیص کافی نیستند. آنها فقط میتوانند نشان بدهند که شاید وقتش رسیده با یک متخصص حرف بزنید.
تشخیص ADHD با یک آزمایش ساده انجام نمیشود. ارزیابی چند بخش دارد و کار روانپزشک یا روانشناس بالینی است:
بعد از ارزیابی، چه تشخیص ADHD باشد چه نباشد، دستکم میفهمید مشکل از کجاست. همین برای خیلیها پایان سالها سرزنش خود است.
درمان معمولاً ترکیبی است و برای هر کس بر اساس شدت نشانهها و شرایط زندگیاش تنظیم میشود.
دارو یکی از گزینههای درمان ADHD است، اما تصمیم دربارهی شروع، نوع و ادامهی آن فقط با روانپزشک است. از داروی کس دیگری استفاده نکنید و دارو را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. اگر فکر میکنید دارو برایتان لازم است، با روانپزشک صحبت کنید.
درمان شناختی ـ رفتاری یا CBT، روشی که روی الگوهای فکر و رفتار کار میکند، برای بزرگسالان مبتلا به ADHD نسخههای ویژه دارد. در این جلسهها مهارتهای برنامهریزی، مدیریت زمان و کنار آمدن با سرخوردگی تمرین میشود. رواندرمانی به درمان اضطراب یا افسردگی همراه و ترمیم اعتمادبهنفسی که سالها آسیب دیده هم کمک میکند.
اگر عقب انداختن کارها مشکل اصلیتان است، مطلب اهمالکاری هم برایتان مفید است.
فراموش کردن قرارها، نیمهکاره ماندن کارهای خانه یا پریدن وسط حرف، در رابطهی زناشویی اغلب «اهمیت ندادن» تعبیر میشود. همسر احساس میکند بار زندگی روی دوش اوست و فرد مبتلا احساس میکند هر کاری بکند کافی نیست.
شناختن ADHD این چرخه را عوض میکند. وقتی هر دو بدانند مشکل از نخواستن نیست، میتوانند به جای دعوا، با هم سیستم بسازند؛ مثلاً تقسیم کار روشن، فهرست مشترک خرید یا یادآورهای توافقی. گاهی چند جلسهی مشترک با درمانگر هم کمک زیادی میکند.
اگر نشانههایی که خواندید از نوجوانی همراهتان بوده و کار، درس یا رابطهتان را تحت تأثیر گذاشته، ارزیابی تخصصی قدم منطقی بعدی است. لازم نیست اول مطمئن شوید ADHD دارید؛ پیدا کردن جواب دقیقاً کار ارزیابی است.
در کلینیک نیکمایند در شهرک اکباتان، روانپزشک، روانشناس بالینی و بخش روانسنجی کنار هم کار میکنند و جلسهها هم حضوری برگزار میشوند و هم آنلاین. اگر نمیدانید از کدام متخصص شروع کنید، پیشمشاوره مسیرتان را مشخص میکند. برای گرفتن وقت به صفحهی رزرو جلسه بروید.
طبق معیارهای تشخیصی، نشانهها باید از کودکی وجود داشته باشند، حتی اگر کسی متوجهشان نشده باشد. اگر حواسپرتی تازه در بزرگسالی شروع شده، باید دلیلهای دیگری مثل کمخوابی، اضطراب یا افسردگی هم بررسی شوند.
هر دو میتوانند ارزیابی را شروع کنند. اگر پای دارو در میان باشد، تصمیمش با روانپزشک است. اگر مطمئن نیستید، پیشمشاوره کمک میکند متخصص مناسب را پیدا کنید.
تستهای اینترنتی فقط میتوانند نشان بدهند که شاید ارزیابی لازم باشد. تشخیص با مصاحبهی بالینی، بررسی کودکی و تستهای استاندارد زیر نظر متخصص انجام میشود.
برای بعضی افراد، رواندرمانی و مهارتهای روزمره کمک زیادی میکند. اینکه دارو لازم است یا نه، به شدت نشانهها بستگی دارد و روانپزشک دربارهاش تصمیم میگیرد.
اختلالات روانشناختی اختلال شخصیت مرزی چیست، چه نشانههایی دارد، چه فرقی با دوقطبی دارد و چه درمانهایی برایش پشتوانهی پژوهشی دارند.
اختلالات روانشناختی اختلال استرس پس از سانحه چیست، چه نشانههایی دارد، چه فرقی با سوگ و پانیک دارد و کدام درمانها پشتوانهی علمی دارند.
اختلالات روانشناختی اضطراب اجتماعی چه فرقی با خجالتی بودن دارد، چه نشانههایی دارد و CBT و قدمهای کوچک روزمره چطور به کم شدن این ترس کمک میکنند.