اختلالات روانشناختی

افسردگی پس از زایمان؛ فرقش با غم بعد از زایمان، نشانه‌ها و کمک گرفتن بدون احساس گناه

افسردگی پس از زایمان؛ فرقش با غم بعد از زایمان، نشانه‌ها و کمک گرفتن بدون احساس گناه
عکس: Matt Bango / Stocksnap (CC0)
فهرست مطالب
  1. غم بعد از زایمان یا افسردگی پس از زایمان؟
  2. نشانه‌های افسردگی پس از زایمان
  3. چرا بعضی مادرها افسرده می‌شوند؟
  4. کمک گرفتن بدون احساس گناه
  5. همسر و خانواده چطور کمک کنند؟
  6. مراقبت از خود در روزهای سخت
  7. سؤال‌های متداول

افسردگی پس از زایمان یعنی غم، بی‌حوصلگی، اضطراب یا احساس پوچی‌ای که بعد از به دنیا آمدن نوزاد شروع می‌شود، چند هفته طول می‌کشد و کم‌کم توان مراقبت از خود و بچه را می‌گیرد. این حالت با «غم بعد از زایمان» فرق دارد؛ آن دلتنگی و گریه‌ی زودگذر روزهای اول که معمولاً تا حدود دو هفته خودش آرام می‌شود. افسردگی پس از زایمان ضعف یا بی‌مهری مادر نیست. یک مشکل شناخته‌شده و قابل درمان است و هرچه زودتر کمک بگیرید، راه برگشت کوتاه‌تر است.

غم بعد از زایمان یا افسردگی پس از زایمان؟

بیشتر مادرها در روزهای اول بعد از زایمان زودرنج‌تر می‌شوند. بی‌دلیل گریه می‌کنند، حوصله ندارند و از خودشان می‌پرسند چرا آن‌قدر که باید خوشحال نیستند. تغییرهای سریع هورمونی، بی‌خوابی و حجم کار تازه، این حالت را کاملاً قابل فهم می‌کند.

این حالت را معمولاً غم بعد از زایمان یا «بیبی بلوز» می‌گویند. چند روز بعد از زایمان شروع می‌شود و با کمی استراحت و حمایت، در حدود دو هفته کمرنگ می‌شود. در این مدت مادر هنوز می‌تواند از بچه مراقبت کند و لحظه‌های خوب هم دارد.

افسردگی پس از زایمان سه فرق اصلی با این حالت دارد:

  • طول: بعد از دو هفته بهتر نمی‌شود و گاهی بدتر هم می‌شود.
  • شدت: غم و بی‌حسی بیشتر روزها و بیشتر ساعت‌های روز هست، نه فقط در لحظه‌های خستگی.
  • اثر بر زندگی: کارهای ساده مثل غذا خوردن، حمام رفتن یا جواب دادن به تلفن سخت می‌شود.

افسردگی پس از زایمان همیشه درست بعد از زایمان شروع نمی‌شود. ممکن است از دوران بارداری آغاز شده باشد یا چند ماه بعد، وقتی همه فکر می‌کنند سخت‌ترین روزها گذشته، خودش را نشان بدهد.

نشانه‌های افسردگی پس از زایمان

نشانه‌ها در هر مادری شکل خودش را دارد. بعضی‌ها بیشتر غمگین‌اند، بعضی‌ها بیشتر مضطرب و تحریک‌پذیر. این‌ها نشانه‌هایی است که اگر بیشتر از دو هفته ادامه پیدا کند، جدی گرفتنش لازم است:

  • غم، بغض یا احساس خالی بودن که بیشتر روز همراهتان است
  • بی‌علاقگی به چیزهایی که قبلاً حالتان را خوب می‌کرد
  • احساس اینکه به بچه وصل نیستید یا «حس مادری» ندارید
  • احساس گناه شدید و این فکر که مادر بدی هستید
  • نگرانی دائمی درباره‌ی سلامت بچه، طوری که آرام نمی‌گیرید
  • بی‌خوابی حتی وقتی بچه خواب است، یا برعکس، خواب زیاد و خستگی بی‌پایان
  • زودرنجی و عصبانیت با همسر یا بقیه‌ی بچه‌ها
  • دوری از خانواده و دوستان و بی‌حوصلگی برای دیدن مهمان
  • تغییر محسوس اشتها
  • فکرهای ناامیدکننده درباره‌ی آینده، یا فکر آسیب زدن به خود یا بچه

بسیاری از مادرها این نشانه‌ها را پشت خستگی پنهان می‌کنند. جمله‌ی «همه‌ی مادرها خسته‌اند» درست است، اما خستگی معمولی با یک خواب خوب کمتر می‌شود. افسردگی نه.

اگر فکر آسیب زدن به خودتان را دارید، همین حالا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید، یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید (اورژانس ۱۱۵). اگر فکر آسیب زدن به نوزاد به ذهنتان می‌آید، یا چیزهایی می‌بینید و می‌شنوید که دیگران نمی‌بینند و نمی‌شنوند، این هم وضعیت فوری است و نباید منتظر ماند.

چرا بعضی مادرها افسرده می‌شوند؟

افسردگی پس از زایمان یک علت واحد ندارد. معمولاً چند عامل با هم جمع می‌شوند و بار را از توان مادر بیشتر می‌کنند.

  • تغییرهای بدنی: افت سریع هورمون‌ها بعد از زایمان، درد، شیردهی و بی‌خوابی‌های پشت‌سرهم.
  • سابقه‌ی قبلی: افسردگی یا اضطراب پیش از بارداری، یا سابقه‌ی افسردگی در خانواده.
  • کمبود حمایت: همسری که درگیر کار و ترافیک است، دوری از خانواده یا تنها ماندن در آپارتمان در ساعت‌های طولانی روز.
  • فشارهای زندگی: نگرانی‌های مالی، اختلاف زناشویی یا اتفاق‌های سخت در دوران بارداری.
  • شرایط زایمان و نوزاد: زایمان سخت، نوزاد نارس یا بچه‌ای که زیاد گریه می‌کند و آرام نمی‌شود.

یک عامل هم در فرهنگ خودمان پررنگ است: انتظار «مادر کامل». فرض کنید مادرشوهر یا مادرتان مدام می‌گوید «ما چهار تا بچه بزرگ کردیم و صدایمان درنیامد». این جمله‌ها، حتی اگر با نیت خوب گفته شود، احساس ناتوانی را بیشتر می‌کند. اگر این فشار برایتان آشناست، مطلب مادر کامل یا مادر کافی را بخوانید.

کمک گرفتن بدون احساس گناه

سخت‌ترین قدم برای خیلی از مادرها گفتن این جمله است: «حالم خوب نیست.» ترس از قضاوت شدن، از اینکه بگویند ناشکری می‌کند، یا حتی ترس از اینکه بچه را از او بگیرند، باعث می‌شود سکوت کنند. اما کمک گرفتن یعنی مسئولیت‌پذیری، نه کوتاهی.

بچه به مادری نیاز دارد که حالش بهتر باشد، نه مادری که به هر قیمتی تحمل کند. مراقبت از سلامت روان خودتان بخشی از مراقبت از بچه است.

از کجا شروع کنید؟

  • با یک نفر حرف بزنید: همسر، مادر، خواهر یا دوستی که قضاوتتان نمی‌کند. همین که کسی بداند، بار سبک‌تر می‌شود.
  • به پزشکتان بگویید: در مراقبت‌های بعد از زایمان یا ویزیت‌های نوزاد، صادقانه از حالتان بگویید.
  • با روانشناس وقت بگیرید: روان‌درمانی، از جمله درمان شناختی‌رفتاری (CBT) که روی فکرها و رفتارهای گیرکرده کار می‌کند، برای افسردگی پس از زایمان مؤثر است.
  • اگر نشانه‌ها شدید است، روانپزشک را هم در جریان بگذارید: اینکه دارو لازم است یا نه، و در دوران شیردهی چه گزینه‌ای مناسب است، فقط با ارزیابی روانپزشک روشن می‌شود. خودتان دارویی را شروع یا قطع نکنید.

خیلی از مادرها با نوزاد کوچک نمی‌توانند به راحتی از خانه بیرون بیایند. در این دوره مشاوره آنلاین گزینه‌ی خوبی است؛ می‌توانید وقتی بچه خواب است، از خانه با درمانگر حرف بزنید.

همسر و خانواده چطور کمک کنند؟

اطرافیان معمولاً زودتر از خود مادر متوجه تغییر می‌شوند. نقش آن‌ها در بهبود افسردگی پس از زایمان کم نیست.

  • قضاوت نکنید: جمله‌هایی مثل «تو که بچه‌ی سالم داری، دیگر چه می‌خواهی؟» حال مادر را بدتر می‌کند. به جایش بگویید: «می‌بینم که سخت است. من کنارت هستم.»
  • کار واقعی به عهده بگیرید: یک شیفت شب را شما بیدار بمانید، غذا آماده کنید یا بچه را چند ساعت ببرید تا مادر بخوابد.
  • مهمانی را مدیریت کنید: در فرهنگ ما دیدن نوزاد رسم است، اما رفت‌وآمد زیاد مادر خسته را از پا می‌اندازد. همسر می‌تواند با احترام، دیدارها را کوتاه‌تر و کمتر کند.
  • همراهش بروید: پیشنهاد بدهید با هم دنبال وقت مشاوره بگردید یا در جلسه‌ی اول همراهش باشید.

همسرها هم بعد از تولد بچه زیر فشارند. اگر خودتان هم خسته و بی‌حوصله‌اید، این را جدی بگیرید. مطلب مقابله با افسردگی در خانواده برای کل خانواده مفید است.

مراقبت از خود در روزهای سخت

این کارها جای درمان را نمی‌گیرد، اما در کنار آن کمک می‌کند روزها کمی سبک‌تر بگذرد:

  • هر وقت کسی می‌تواند بچه را نگه دارد، حتی اگر کم است، بخوابید.
  • غذای ساده اما منظم بخورید و آب کافی بنوشید.
  • هر روز چند دقیقه بیرون بروید؛ بالکن، کوچه یا پارک محله.
  • کارهای خانه را کمتر کنید. خانه‌ی مرتب در این دوره اولویت نیست.
  • با مادرهای دیگری که تجربه‌ی مشابه دارند حرف بزنید تا بفهمید تنها نیستید.

اگر بعد از زایمان نشانه‌های بالا را در خودتان می‌بینید، لازم نیست منتظر بمانید تا «خودش خوب شود». در کلینیک نیک‌مایند، در شهرک اکباتان، جلسه‌ها هم حضوری برگزار می‌شود و هم آنلاین. برای شروع می‌توانید از صفحه‌ی رزرو جلسه وقت بگیرید؛ اگر نمی‌دانید سراغ چه درمانگری بروید، پیش‌مشاوره کمک می‌کند مسیر درست را پیدا کنید.

سؤال‌های متداول

افسردگی پس از زایمان چقدر بعد از زایمان شروع می‌شود؟

معمولاً در هفته‌ها یا ماه‌های اول بعد از زایمان شروع می‌شود، اما ممکن است از دوران بارداری آغاز شده باشد یا چند ماه بعد خودش را نشان بدهد.

آیا افسردگی پس از زایمان خودبه‌خود خوب می‌شود؟

غم زودگذر روزهای اول معمولاً خودش آرام می‌شود، اما افسردگی پس از زایمان اغلب به درمان نیاز دارد. منتظر ماندن فقط رنج مادر و خانواده را طولانی‌تر می‌کند.

در دوران شیردهی می‌شود برای افسردگی دارو مصرف کرد؟

این تصمیم فقط با روانپزشک است. او با در نظر گرفتن شدت نشانه‌ها و شیردهی، درباره‌ی لازم بودن یا نبودن دارو نظر می‌دهد.

پدرها هم بعد از تولد بچه افسرده می‌شوند؟

بله، پدرها هم ممکن است بعد از تولد فرزند دچار افسردگی یا اضطراب شوند. اگر نشانه‌ها چند هفته ادامه داشت، بهتر است با روانشناس مشورت کنند.

تحریریه کلینیک روانشناسی نیک‌مایندمطالب این بخش برای آگاهی عمومی است و جای جلسه‌ی ارزیابی با روانشناس یا روانپزشک را نمی‌گیرد