کلینیک روانشناسی نیک مایند

چاقی و سلامت روان

چاقی علاوه بر خطرات جسمانی که برای فرد ایجاد می‌کند بر سلامت روان هم تأثیر گذار است. گاهی داشتن اضافه وزن به دلیل مشکلات موجود در زندگی افراد است و نیاز به کمک گرفتن از خدمات مشاوره فردی لازم است. چاقی علاوه بر سلامت جسمانی بر خلق و خو وسبک زندگی فرد هم تأثیر گذار است. ولی این اثر می‌تواند دو سویه باشد. در این مقاله به بررسی جدیدترین یافته‌های علمی در مورد تأثیر چاقی بر سلامت روان و بهترین راهکار روانشناختی مبارزه با چاقی مزمن می‌پردازیم.

چاقی به چه معناست؟

با استفاده از شاخص توده بدنی یا همان BMI، که با استفاده از قد و وزن است، تناسب اندام در افراد مشخص می‌شود. چاقی می‌تواند خطرات جدی و جبران­ ناپذیری برای افراد سالم به دنبال داشته باشد اما افرادی که درگیر بیماری‌های جدی مانند سرطان و دیابت هستند بیشتر در معرض خطر قرار دارند. جالب است بدانید که BMI معیار دقیقی برای میزان چاقی نیست و دارای محدودیت­ هایی است. عواملی مانند جنسیت، سن، نژاد و توده عضلانی بر رابطه BMI بدن می‌توانند تأثیرگذار باشد.

جدول طبقه­ بندی چاقی براساس BMI

رتبه BMI
کمبود وزن ۵/۱۸ یا کمتر
وزن ایده­آل ۵/۱۸ تا ۲۵
اضافه وزن ۲۵ تا ۳۰
چاقی درجه۱ ۳۰ تا ۳۵
چاقی درجه۲ ۳۵ تا ۴۰
چاقی درجه۳ یا چاقی شدید ۴۰ به بالا

از نشانه‌های چاقی می‌تواند به اضافه وزن و چربی اشاره کرد که با اندازه­گیری BMI مشخص می‌شود. اگر شاخص توده بدنی ۳۰ یا بیشتر از آن باشد، فرد دچار چاقی است. برای محاسبه این شاخص می‌توانید  به متخصص تغذیه مراجعه کنید و در صورتی که چاقی و اضافه وزن شما مشخص شد، باید دلایل چاقی را بررسی کرده و برای برطرف کردن و درمان آن اقدام کنید. یکی از دلایل اصلی چاقی داشتن عادات بد است. قطعا همراه بودن با یک روانشناس دلسوز و کاربلد پیمودن این راه را برای شما راحت‌تر می‌کند.

 

حتما بخوانید: چگونه عادات بد خود را کنترل کنیم؟

چاقی

دلایل چاقی

اگر کالری دریافتی بدن شما بیشتر از سوزاندن آن باشد، می‌تواند منجر به چاقی شود. این کالری‌های دریافتی بعد از گذشت زمان، جمع می‌شوند و چاقی را در افراد به­ دنبال دارند. از اصلی‌ترین عوامل مؤثر در چاقی می‌توان به دریافت کالری زیاد و عدم تحرک اشاره کرد اما دلایل دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند­ غیرقابل کنترل باشند.

  1. چاقی به دلیل ژنتیک: یکی از عوامل مؤثر در چاقی، ژنتیک افراد است. ژنتیک می‌تواند ­بر چگونگی هضم غذا و سوخت­ وساز بدن مؤثر باشد. افرادی هستند که با وجود مصرف زیاد مواد­غذایی وزنشان افزایش ندارد اما افرادی با خوردن موادغذایی هر چند کم، وزنشان به شکل محسوسی بالا می‌رود. این اختلاف در افراد مختلف به ­دلیل تأثیر ژنتیک در تناسب وزن است. طی تحقیقاتی مشخص شد علت ۴۰ تا ۷۰ درصد افزایش وزن، ژنتیکی است.
  2. چاقی براثر افزایش سن: علت چاقی دراثر افزایش سن، سرعت متابولیسم کٌند در بدن است. جالب است بدانید که بالا رفتن سن باعث تحلیل ماهیچه‌ها در بدن می‌شود. طبق گفته پژوهشگران، بعد از ۳۰سالگی، سالیانه ۳تا ۸ درصد حجم ماهیچه‌ها تحلیل می­رود. فعالیت ماهیچه‌ها در سوخت­ وساز بدن و بالا بودن متابولیسم نقش دارند و زمانی که حجم ماهیچه‌ها دراثر افزایش سن تحلیل می‌رود حجم چربی به دلیل کم شدن عملکرد ماهیچه‌ها افزایش می‌یابد و فرد در سنین بالاتر چاق می‌شود.
  3. رابطه بین خواب کافی و چاقی: نداشتن استراحت کافی باعث تغییرات هورمونی در بدن می‌شود و می‌تواند ­تواند باعث گرسنه شدن افراد شود. زمانی که ریتم خواب در افراد بهم می­ریزد، بدن هورمون گرلین را به میزان زیادی ترشح می‌کند که این هورمون باعث افزایش اشتها در بدن می‌شود. پس علت چاقی و اضافه وزن در افراد می‌تواند خواب نامنظم و نداشتن استراحت کافی باشد.
  4. رابطه سندروم تخمدان پلی­کیستیک با چاقی: سندروم تخمدان پلی­کیستیک، یک بیماری در خانم‌ها است که در آن هورمون‌های تولید مثلی زنان از تعادل خارج می‌شوند. این سندروم استفاده از هورمون انسولین را دشوار می‌کند و به دنبال آن قند به انرژی در دسترس بدن تبدیل نمی­شود. افزایش وزن در افرادی که با این عارضه درگیر هستند به شکل چربی‌های ناحیه شکم و پهلو را درگیر می‌کند. پس سندروم تخمدان پلی­کیستیک در خانم‌ها می‌تواند ­علت چاقی شکم محسوب شود.
  5. چاقی دراثر کم کاری تیروئید: بعضی از افراد علت چاقی خود را کم کاری تیروئید اعلام می­کنند. هنگامی که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تیروکسین تولید نکند، فرد دچار کم کاری تیروئید است. وظیفه هورمون تیروکسین، تنظیم متابولیسم و سوخت­وساز بدن است.
  6. آرتروز موجب چاقی می­شود: جالب است بدانید که آرتروز به تنهایی موجب چاقی نمی­شود اما به علت احساس درد هنگام حرکت دادن مفاصل، فعالیت بدن کاهش می‌یابد فرد دچار اضافه وزن و چاقی می‌شود.
  7. مصرف دارو و افزایش وزن: آیا مصرف دارو می­تواند علت چاقی محسوب شود؟ در پاسخ به این سؤال، خوب است بدانید که مصرف برخی داروها باعث تغییر متابولیسم و سوخت ­وساز بدن و درنهایت بالا رفتن ناگهانی وزن می‌شود. از داروهایی که باعث افزایش وزن در افراد می‌شوند می‌تواند ­به داروهایی که برای دیابت، فشارخون و یا درمان افسردگی مصرف می‌شوند، اشاره کرد.
  8. چاقی بعد از ترک سیگار: بعضی از افراد بعد از ترک کردن سیگار، با بالا رفتن استرس مواجه می‌شوند که برای مقابله با این حس، به پرخوری دچار می‌شوند. افرادی که در سه ماهه اول دوره ترک سیگار هستند، بیشترین مقدار اضافه وزن را تجربه می‌کنند.
  9. نارسایی قلبی می‌تواند علت چاقی محسوب شود: تورم در ناحیه خاصی از بدن و اضافه وزن ناگهانی، می‌تواند ­در اثر حبس مایعات و یا نارسایی قلبی باشد. خون در بدن با سرعت مشخصی در جریان است و به قلب می‌رسد.
هر موضوعی که علت چاقی باشد، می‌تواند علائم افسردگی را در فرد افزایش دهد.
  1. چاقی به دلیل مشکلات کلیوی: گاهی علت افزایش وزن می‌تواند  از علائم بیماری‌های کلیوی محسوب شود. در این بیماری، به دلیل درست کار نکردن کلیه‌ها، بدن مایعات را در خود نگه می­دارد. کلیه­هایی که دچار آسیب شده‌اند، نمی‌توانند آب اضافی و مواد سمی را از بدن دفع کنند به همین دلیل این مواد در بافت‌های بدن جمع می‌شود و افزایش وزن را به دنبال دارد.
  2. بارداری می­تواند علت افزایش وزن محسوب شود: در دوران بارداری معمولا خانم‌ها غذای بیشتری مصرف می­کنند تا رشد کودک دچار اختلال نشود. به همین دلیل اضافه وزن و چاقی را تجربه می­کنند. این اضافه وزن شامل وزن جنین، افزایش خون­رسانی و بزرگ شدن رحم است.
  3. مبتلایان به افسردگی یا اضطراب به دلیل بیماری خود یا مصرف داروهای ممکن است دچار افزایش یا کاهش وزن شوند. افسردگی و اضطراب هر دو می‌توانند با پرخوری، انتخاب‌های نامناسب غذایی و کم‌تحرکی همراه باشند. با گذشت زمان، افزایش وزن ممکن است در نهایت منجر به چاقی شود. طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، حدود ۴۳ درصد بزرگسالان مبتلا به افسردگی، هم‌زمان چاق نیز هستند.  

چاقی

رابطه چاقی و سلامت روان

چاقی به طور قابل توجهی احتمال ابتلا به اختلالات روانی را افزایش می دهد. همانطور که یک مطالعه اخیر در مرکز علوم پیچیدگی و دانشگاه پزشکی وین نشان می‌دهد، این امر برای همه گروه‌های سنی صدق می‌کند، و زنان بیشتر از مردان در معرض خطر بیشتر بیماری‌ها هستند. نتایج در مجله تخصصی Translational Psychiatry منتشر شده است.

الما درویچ توضیح می‌دهد:

ما بیماران بستری شده در بیمارستانی در اتریش را از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۴ به منظور تعیین خطرات نسبی چاقی و بیماری‌های روانی و شناسایی تفاوت‌های جنسی معنی دار آماری تجزیه و تحلیل کردیم. در نتیجه، مشخص شد که چاقی به طور قابل توجهی احتمال ابتلا به طیف گسترده ای از اختلالات روانی را در تمام گروه های سنی افزایش می‌دهد. از جمله افسردگی، اعتیاد به نیکوتین، روان پریشی، اضطراب، خوردن و اختلالات شخصیت.

تشخیص اول: چاقی

درویچ توضیح می‌دهد: برای اینکه بفهمیم کدام بیماری معمولاً قبل و بعد از تشخیص چاقی ظاهر می‌شود، مجبور شدیم یک روش جدید ایجاد کنیم. این به محققان اجازه داد تا تعیین کنند که آیا روندها و الگوهای معمولی در بروز بیماری وجود دارد یا خیر. تا به حال، پزشکان اغلب دارو درمانی را عامل ارتباط بین اختلالات روانی و چاقی و همچنین دیابت می‌دانستند. این ممکن است برای اسکیزوفرنی درست باشد، جایی که ما ترتیب زمانی مخالف را می‌بینیم، اما داده‌های ما این را برای افسردگی یا سایر روانپزشکی تایید نمی‌کند. با این حال، اینکه آیا چاقی به طور مستقیم بر سلامت روان تأثیر می‌گذارد یا اینکه مراحل اولیه اختلالات روانپزشکی به اندازه کافی شناخته نشده است، هنوز مشخص نیست.

تأثیر بیشتر در زنان

با کمال تعجب، محققان تفاوت‌های جنسیتی قابل توجهی را برای اکثر اختلالات پیدا کردند. زنان در معرض خطر افزایش همه اختلالات به جز اسکیزوفرنی و اعتیاد به نیکوتین بودند. در حالی که ۱۶.۶۶ درصد از مردان چاق نیز از اختلال سوء مصرف نیکوتین رنج می‌برند، این مورد تنها در ۸.۵۸ درصد از زنان چاق است. برعکس در مورد افسردگی صادق است. میزان اپیزودهای افسردگی تشخیص داده شده در زنان چاق تقریباً سه برابر بیشتر بود.

در سنین جوانی مقابله کنید

در حال حاضر چاقی یک بیماری بسیار شایع در سراسر جهان است و بیش از ۶۷۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این واقعیت که این بیماری باعث ایجاد اختلالات متابولیک و عوارض جدی قلبی-متابولیک (دیابت شیرین، فشار خون شریانی و دیس لیپیدمی) می‌شود، قبلاً به طور گسترده مورد تحقیق قرار گرفته است. از آنجایی که این مطالعه اکنون همچنین نشان می دهد که چاقی اغلب مقدم بر اختلالات روانی شدید است، یافته‌ها بر اهمیت آن به عنوان یک عامل خطر پلیوتروپیک برای انواع مشکلات سلامت تاکید می‌کند. این در درجه اول در مورد گروه‌های سنی جوان صادق است، جایی که خطر در آنها بیشتر است. بنابراین محققان به این نتیجه رسیدند، غربالگری کامل برای مشکلات سلامت روان در بیماران چاق برای تسهیل پیشگیری یا اطمینان از انجام درمان مناسب ضروری است.

چاقی

بهترین راه مبارزه با چاقی مزمن  

باربارا باسیل، محقق ارشد، دکترای انجمن روانشناسی شناختی (APC)، دانشکده روان درمانی شناختی (SPC) رم توضیح داد:

در حالی که علل بیولوژیکی و محیطی چاقی به خوبی شناخته شده است، عوامل روانشناختی که ممکن است نشان دهنده استعدادهای مزمن باشند، کمتر مشخص هستند. نتایج مطالعه ما نشان می دهد که الگوهای غذایی ناکارآمد و عادات مرتبط با اضافه وزن و چاقی عمیقاً در ویژگی‌های شخصیتی بیماران ریشه دارد و مداخلات فعلی برای تضمین اثر طولانی مدت کافی نیست.

مفاهیم کلیدی در رویکرد ST شامل طرحواره های ناسازگار اولیه، حالت های طرحواره و راهبردهای مقابله با آن، ناکارآمد است. همه این‌ها در طول زندگی رشد می‌کنند و در اوایل کودکی و نوجوانی سرچشمه می‌گیرند، جایی که نیازهای اصلی عاطفی، مانند عشق و مراقبت، ایمنی، پذیرش، خودمختاری، تعیین محدودیت‌ها و غیره ممکن است به‌اندازه کافی توسط مراقبان و افراد مهم ارضا نشده باشند.

با استفاده از چارچوب ST، محققین طرحواره ناسازگار اولیه و حالت های مقابله ای را در ۷۵ بیمار عادی، دارای اضافه وزن و چاق ارزیابی کردند. بزرگسالان دارای اضافه وزن و چاق در مقایسه با افراد با وزن طبیعی، طرحواره های ناسازگار و راهبردهای مقابله‌ای ناکارآمد بیشتری را گزارش کردند. علاوه بر این، محققان دریافتند که عوامل استرس زا باعث تغییر از یک حالت مقابله‌ای به حالت دیگر می‌شوند، که برخی از رفتارهای پرخوری مکرر و پرخوری را پیش بینی می‌کنند.

طرحواره‌های ناسازگار افکار و رفتارهای ناکارآمد را در بر می‌گیرند و الگوهای ادراک، عواطف و احساسات فیزیکی را ترسیم می‌کنند که ریشه در تجربیات اولیه زندگی دارند که متعاقباً باورهای افراد را درباره خود و جهان شکل می‌دهند. طرحواره‌های ناکارآمد مشاهده‌شده در چاقی با مکانیسم‌های مقابله‌ای مرتبط است که منجر به افکار خودشکسته و نگرش‌ها و رفتارهای غذایی اجتناب‌کننده از احساسات می‌شود.

یافته‌های ما نقش طرحواره خودکنترلی ناکافی را در میان افراد دارای اضافه وزن و چاق برجسته می‌کند، که به صورت مشکلات در تحمل پریشانی و مهار تکانه‌ها ظاهر می‌شود. ما همچنین ثابت کردیم که رفتارهای پرخوری و پرخوری به عنوان راهبردهای خود تسکین دهنده‌ای عمل می‌کند که به افراد کمک می‌کند تا آنها را قطع کنند.

در میان شرکت‌کنندگان در مطالعه، رفتارهای پرخوری و پرخوری به‌عنوان راهبردهای خودآرام‌بخشی در هنگام تجربه احساس رها شدن (با این باور که دیگران در حمایت یا ارتباطشان در دسترس یا غیرقابل پیش‌بینی خواهند بود) استفاده می‌شد. وابستگی و بی کفایتی (اعتقاد به اینکه فرد در زمینه های مهم زندگی شکست خورده یا شکست خواهد خورد)؛ و مطیع بودن (اعتقاد به اینکه باید کنترل را به دیگران تسلیم کند)، و همچنین صدای آرام درونی شده والدین تنبیهی (گفتگوی درونی که خود سرزنش کننده، تنبیه کننده و توهین آمیز است که باعث می شود فرد از نظر احساسی جدا شود و کمک را رد کند).

پرخوری مکرر با الگوهای اعتقادی رهاشدگی، درگیر شدن (درگیر شدن بیش از حد احساسی و ارتباط با دیگران به بهای فردیت کامل یا رشد عادی اجتماعی) همراه بود. و طرحواره‌های شکست (با این باور که فرد همیشه در زمینه‌های مهم زندگی شکست می‌خورد) و همچنین از سوی کسانی که واکنش تکانشی همراه با عصبانیت و ناامیدی نشان می‌دهند (کودک تکانشگر/بی انضباط) و کسانی که گفتگوی درونی والدین تنبیهی دارند.

پروفسور باسیل و همکارانش بر این باورند که این درک عمیق‌تر از عملکرد عاطفی و روان‌شناختی بیماران چاق، با شناخت تأثیر تجربیات اولیه زندگی، ممکن است به پزشکان در ارتقای اثربخشی طولانی‌مدت مداخلات روان‌شناختی در آسیب‌شناسی‌های مرتبط با پرخوری کمک کند.

شناسایی طرح‌واره‌ها و حالت‌های ناسازگار منحصربه‌فرد هر بیمار اولین گام مداخله ST است. برای کمک به بیمار برای مقابله با نیازها و احساسات آینده خود به روشی سالم تر، درمان ممکن است شامل موارد زیر نیز باشد:

  • پرداختن و ارضای نیازهای عاطفی اصلی ناامید شده، در دل حالت کودک آسیب پذیر، در یک رابطه درمانی ایمن.
  • قدرت‌زدایی والد تنبیه‌گر و پیام های مخرب آن.
  • کاهش مکانیسم‌های مقابله‌ای ناکارآمد.
  • گسترش حالت بزرگسالان سالم.

پروفسور باسیل نتیجه گرفت:

پرداختن به حالت های طرحواره واقعی و تجربیات اولیه مرتبط در یک محیط بالینی مراقبتی و محکم، مانند آنچه در تمرین ST استفاده می شود، ممکن است برای بیماران چاق ارزش خاصی داشته باشد.

چاقی

سخن پایانی

تحقیقات نشان می‌دهند که روان‌درمانی، مشاوره و بررسی علل زمینه‌ساز  چاقی می‌تواند مفید باشد. مشاور می‌تواند با حرف زدن و آموزش   اعتمادبه‌نفس و اراده مراجع را تقویت کند. در خصوص افراد با اضافه وزن مزمن درصورتی‌که بیمار به داروهای روانپزشکی نیاز داشته باشد، یا لازم باشد که از رژیم غذایی تبعیت کند، روان‌پزشک و متخصص تغذیه هر دو باید دقت داشته باشند که دارو باعث افزایش وزن و رژیم غذایی باعث افت خلق‌وخو نشود. دوره درمان ممکن است با انجام تمرینات ورزشی و تکنیک‌های کاهش استرس تکمیل شود. درصورتی‌که در این زمینه به کمک نیاز دارید، مشاوران، روانپزشکان و روانشناسان تیم نیک مایند می‌توانند به شما  کمک کنند.

0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها