عوارض ماریجوانا: مادهای که مغز، حافظه و آیندهتان را نشانه میگیرد.
ماریجوانا بهعنوان یکی از پرمصرفترین مواد مخدر غیرقانونی در جهان، در میان جوانان از محبوبیت بالایی برخوردار است. آمارها نشان میدهند که از هر ده مصرفکننده، حدود سه نفر به اختلال مصرف یا وابستگی شدید به ماریجوانا دچار میشوند. با توجه به افزایش پژوهشها در زمینه مضرات این ماده، ضرورت بررسی دقیقتر تأثیرات آن بر سلامت جسمی و روحی افراد در زندگی فردی و اجتماعی بیشتر شده است.
در ادامه این متن، به کسب اطلاعات درباره ماهیت این ماده مخدر و اثرات آن خواهیم پرداخت.
ماریجوانا چیست و چگونه مصرف میشود؟
ماریجوانا، یکی از انواع مواد مخدر است و از برگ و گل گیاه شاهدانه (کانابیس) استخراج میشود. این ماده را در میان عموم با نامهایی چون گراس، علف، شاهدانه یا گل میشناسند. اصلیترین ترکیب فعال موجود در این ماده، تتراهیدروکانابینول (THC) است که عامل اصلی بروز تغییرات ذهنی و روانی در مصرفکننده به شمار میرود.
امروزه، ماریجوانا در اشکال مختلفی مانند خشکشده برای استعمال دودی یا روغن و یا فرآوردههای خوراکی مورد استفاده قرار میگیرد. در روش استعمال ماریجوانا به صورت خوراکی، تاثیرات این روانگردان بیشتر و قویتر است. این اثرات، هم دیرتر ظاهر میشوند و هم دیرتر ناپدید میشوند.
مدت ماندگاری ماریجوانا در بدن
ماندگاری ماریجوانا در بدن، تحت تأثیر عواملی است مانند: دفعات و میزان مصرف و سرعت متابولیسم فرد. ذخیرهسازی ماده روانگردان اصلی ماریجوانا یعنیTHC ، در بافتهای چربی بدن انجام میشود. رهاسازی با سرعت کم این ماده از طریق متابولیسم، سبب میشود مدت زمان طولانیتری در بدن بماند. همین مسئله، سبب شناسایی آن در آزمایشهای تشخیص اعتیاد میشود.
تتراهیدروکانابینول (THC)، بهطور مستقیم بر گیرندههای مغز اثر میگذارد؛ گیرندههایی که نقش مهمی در عملکرد طبیعی، رشد سالم و تنظیم فعالیتهای مغزی دارند. هنگامی که THC وارد بدن میشود، با این گیرندهها تعامل میکند و موجب تغییراتی در عملکرد مغز میشود که گاه موقت و گاه بلندمدت هستند. این تأثیرات، در افراد جوان و در حال رشد نگرانکنندهتر است؛ زیرا مغز آنها، هنوز در حال شکلگیری است.
تأثیرات کوتاهمدت THC بر جسم و اعصاب و روان
از جمله اثرات شایع THC موجود در ماریجوانا بر بدن و اعصاب و روان، میتوان به این موارد اشاره کرد: بالا رفتن ضربان قلب، قرمز شدن چشمها، خستگی دائمی، افزایش ریسک سکته مغزی، اختلال در عملکرد جنسی مردها، افزایش خطر مبتلا شدن به عفونتهای زنانه، پرخوری، مشکل در حرکت و کاهش هماهنگی حرکتی، افت اشتها، اختلال خواب، افت عملکرد حافظه، اختلالات شناختی، دشواری در تمرکز، نوسانات خلقی، اضطراب، گیجی و کاهش سرعت واکنش نشان دادن به رخدادهای مختلف.
موارد گفتهشده، میتوانند فعالیتهای روزمره و حتی تعاملات اجتماعی را مختل کنند. برخی مصرفکنندگان، تغییرات حسی مانند تقویت صداها یا رنگها و گاهی احساس گمگشتگی در زمان و مکان را نیز گزارش میکنند.
در مواردی که دوز مصرفی بالا یا حساسیت فردی بیشتر است، خطر بروز روانپریشی وجود دارد؛ حالتی که با توهم، هذیان و پارانویا همراه است. این وضعیت، میتواند ناپایدار و در برخی موارد، نیازمند مداخله پزشکی باشد. در افرادی که مکرر ماریجوانا استعمال میکنند، این نشانهها ممکن است شدیدتر و ماندگارتر ظاهر شوند.
نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، افزایش قابلتوجه غلظت THC در انواع جدید ماریجوانا در سالهای اخیر است. این افزایش سطح THC، میتواند اثراتی فراتر از حد انتظار ایجاد کند و حتی در افرادی که به دوز مشخصی از این ماده عادت کردهاند، احساس تحمل کاذب و در نتیجه تمایل به مصرف بیشتر ایجاد کند؛ عاملی که احتمال بروز وابستگی و اثرات منفی روانی و جسمی را تشدید میکند.
پیامدهای بلندمدت و پنهان مصرف ماریجوانا
اختلال در رشد مغز و عملکردهای شناختی
مصرف بیرویه ماریجوانا میتواند با عوارض جسمی، روانی و رفتاری قابلتوجهی همراه باشد. برای درک کامل اثرات بلندمدت این ماده، به تحقیقات بیشتری نیاز است؛ اما شواهد فعلی حاکی از آن هستند که استفاده مداوم از ماریجوانا، میتواند رشد مغز را مختل کرده و عملکردهای شناختی مانند یادگیری، حافظه و تفکر را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش تواناییهای ذهنی در نوجوانی و جوانی
مصرف ماریجوانا در دوران نوجوانی و ابتدای جوانی، میتواند اثرات جدیتری بر مغز در حال رشد داشته باشد. تحقیقات علمی حاکی از آن هستند که استفاده زودهنگام از این ماده، با کاهش تواناییهای شناختی و افت نمرات IQ در ارتباط است. در این بازه سنی، مغز هنوز بهطور کامل تکامل نیافته و در حال ساخت شبکههای عصبی کلیدی برای حافظه، یادگیری و تصمیمگیری است. مصرف ماریجوانا در این دوره، به تخریب یا اختلال در این فرایندها منجر میشود.
تهدید سلامت جنین و مادر در دوران بارداری
استفاده از ماریجوانا در دوران بارداری نهتنها سلامت مادر، بلکه رشد و تکامل جنین را نیز تهدید میکند. مواد فعال موجود در ماریجوانا بهویژه THC، میتوانند از جفت عبور کرده و وارد بدن جنین شوند. این موضوع ممکن است باعث تأخیر در رشد مغزی، اختلال در وزنگیری کودک در رحم و بعد از تولد و افزایش خطر مشکلات رفتاری یا شناختی در سالهای بعدی زندگی او شود.
آسیبهای جسمی ناشی از مصرف طولانیمدت
از دیگر پیامدهای سوءمصرف ماریجوانا میتوان به بروز مشکلات تنفسی، افزایش خطر حمله قلبی بهدلیل بالا رفتن ضربان قلب تا چند ساعت پس از مصرف و ابتلا به سندرم استفراغ کانابینوئید اشاره کرد؛ حالتی که با تهوع شدید، کمآبی بدن و استفراغ مداوم همراه است. ریزش مو، ضعف در سیستم ایمنی بدن، اختلال در عملکرد کلیهها و کاهش توانایی مقابله با بیماریها نیز از دیگر عوارض احتمالی مصرف طولانیمدت این ماده مخدر به شمار میرود.
افزایش خطر اختلالات روانی
بر اساس یافتههای علمی، مصرف بیش از حد یا مزمن ماریجوانا میتواند با افزایش خطر ابتلا به اختلالات روانی همراه باشد. افرادی که بهطور مداوم از این ماده استفاده میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به مشکلاتی هستند نظیر: اضطراب، افسردگی، اختلالات خلقی و حتی بیماریهای جدیتر مانند اسکیزوفرنی؛ بهویژه اگر زمینه ژنتیکی یا سابقه خانوادگی این اختلالات، در آنها وجود داشته باشد. مصرف در دوزهای بالا ممکن است باعث بروز توهم، پارانویا و درک تحریفشده از واقعیت و در برخی موارد، به بستری شدن در مراکز درمانی منجر میشود.
رفتارهای پرخطر و تغییرات شخصیتی
در بُعد رفتاری و شخصیتی هم اثرات نگرانکنندهای گزارش شده است؛ از جمله تمایل به انجام رفتارهای غیرقانونی مانند دزدی، افزایش پرخاشگری و خشونت، ترس شدید، کاهش حس درد، بیثباتی شخصیت و کاهش میل جنسی.
تغییرات رفتاری و تأثیر بر روابط اجتماعی
در کنار پیامدهای جسمی و روانی، مصرف ماریجوانا میتواند تغییرات چشمگیری در رفتار و ویژگیهای شخصیتی افراد ایجاد کند. برخی گزارشها حاکی از آن است که افراد درگیر با مصرف مزمن این ماده، ممکن است تمایلاتی به انجام رفتارهای غیرقانونی مانند دزدی یا قانونگریزی از خود نشان دهند.
افزایش پرخاشگری، بروز رفتارهای خشونتآمیز و واکنشهای هیجانی شدید نیز از جمله پیامدهایی هستند که میتوانند روابط فردی و اجتماعی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهند. اختلال در درک واقعیت، تجربه ترسهای شدید، کاهش آستانه درد، بیثباتی در شخصیت و افت محسوس در میل جنسی از دیگر اثراتی هستند که بهمرور زمان میتوانند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند و حتی او را از مسیر طبیعی رشد شخصی و اجتماعی منحرف کنند.
پیامدهای فردی و اجتماعی مصرف ماریجوانا
اثرات مصرف ماریجوانا بر زندگی فردی و اجتماعی، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• افت محسوس کیفیت زندگی و سطح رضایت کلی
• زیاد شدن تعارضها و مشکلات در روابط بینفردی
• افت سلامت جسمی و روانی
• افت تحصیلی و افزایش احتمال ترک تحصیل
• ایجاد مشکل در عملکرد شغلی
• بالا رفتن ریسک بروز صدمات و تصادفات
ترک ماریجوانا؛ از علائم اولیه تا مسیر درمان
با وجود اینکه در برخی کشورها مصرف آن برای اهداف پزشکی یا تفریحی قانونی شده، همچنان نگرانیهای زیادی درباره اثرات روانی و جسمی آن وجود دارد؛ لذا در صورت سوءمصرف، نیاز به تلاش برای ترک این ماده مخدر وجود دارد.
بسیاری از افراد، تصور میکنند ترک ماریجوانا سادهتر از سایر مواد مخدر است؛ اما واقعیت این است که قطع مصرف آن بهویژه پس از استفاده مداوم و طولانیمدت، میتواند با مجموعهای از علائم جسمی و روانی همراه باشد. شدت این علائم اغلب به میزان وابستگی فرد، دفعات مصرف و وضعیت روانی و جسمی او بستگی دارد.
در روزهای ابتدایی پس از ترک، فرد ممکن است با نشانههایی روبرو شود از قبیل: بیقراری، بیخوابی، تعریق زیاد، سردرد، دردهای عضلانی، تب و لرز، تحریکپذیری، کلافگی، کاهش اشتها، افت وزن و حتی افسردگی. میل شدید به بازگشت به مصرف یا همان «وسوسه» نیز اغلب در این مرحله بهوجود میآید و یکی از چالشهای اصلی در مسیر ترک ماریجوانا به شمار میرود. برای برخی از افراد، مشکلات خواب ممکن است تا یک ماه یا حتی بیشتر ادامه داشته باشد.
بسیاری از مصرفکنندگان بهویژه نوجوانان یا کسانی که وابستگی مزمن دارند، گاهی نسبت به مشکل خود آگاه نیستند یا آن را انکار میکنند؛ از این رو، مداخله بهموقع از سوی خانواده یا متخصصان میتواند نقش مهمی در تغییر مسیر زندگی آنها داشته باشد. گفتگوهای آگاهانه، ارائه اطلاعات درباره پیامدهای بلندمدت مصرف و درمان تخصصی، گامهای مؤثری در این مسیر هستند.
خوشبختانه، راهکارهای درمانی مؤثری برای کمک به ترک ماریجوانا وجود دارد. مشاورههای فردی، درمانهای شناختی-رفتاری و جلسات گروهی، از جمله روشهایی هستند که میتوانند فرد را در عبور از بحران ترک یاری دهند. بهرهگیری از راهنمایی یک درمانگر مجرب، به فرد کمک میکند تا ریشههای احساسی و روانی اعتیاد را شناسایی کرده و با آنها مقابله کند.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی نیکمایند با سابقهای موفق در درمان وابستگی به انواع مواد از جمله ماریجوانا، به صورت شبانهروزی آماده ارائه خدمات مشاوره و درمان است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان درگیر مصرف این ماده هستید، همین امروز برای بررسی گزینههای درمانی و برداشتن اولین گام بهسوی زندگی سالمتر و پُرانگیزهتر با ما تماس بگیرید.
