اثرات جنگ بر سلامت روان و راهکارهای رفع آنها چیست؟گاهی نیاز به مراجعه مشاور فردی داریم. یکی از بحرانهای اساسی برای بشر، وقوع جنگ است. جنگ نهتنها به ساختمانها، معابر و ساختارهای اجتماعی آسیب میرساند، بلکه اثرات روانی منفی عمیقی بر انسانها بر جای میگذارد که فراتر از دوران جنگ ادامه مییابد. در چنین شرایطی، اهمیت توجه به سلامت روان و رفع اثرات منفی جنگ بر آن بیش از پیش آشکار میشود. در این مطلب، ابتدا عوامل تهدیدکننده سلامت روان در زمان جنگ را نام میبریم. سپس، اثرات جنگ بر انسانها را بررسی کرده و راهکارهای مؤثر برای رفع آنها را معرفی و تشریح میکنیم.
تهدید سلامت روان در جنگ
• عدم دسترسی به منابع مهم و حیاتی مانند آب، غذا، دارو و غیره
• نداشتن امید به آینده بهدلیل بیثباتی شرایط کشور
• فشار وارد شده در اثر یافتن مسئولیتهای جدید
• نیاز به ترک خانه یا وطن و آواره شدن
• دیدن صحنههای خشونتبار جنگ
• ترس از مرگ خود یا عزیزان
• ترس از زخمی شدن
• احساس عدم امنیت
• جدایی از خانواده
اثر جنگ بر انسان ها
در دوران جنگ، انسانها از جنبههای مختلف آسیب میبینند. تعدادی از اثرات جنگ بر انسانها، عبارت هستند از:
- اختلالات روانی
استرس شرایط جنگی، سبب بروز معضلاتی در روان فرد میشوند اعم از: اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلالات خواب، فراموشی و اختلالات روانشناختی دیگر. این معضلات، کیفیت زندگی افراد را بهطور قابل توجهی تحت تاثیر قرار میدهند.
- تغییرات رفتاری
وقتی در اثر جنگ فرد دچار استرس میشود، ممکن است رفتارهایش تغییر کنند؛ مثلاً ممکن است افراد منزوی شوند، از دیگران دوری کنند و رفتار خشمگینانه در قبال دیگران را از خود نشان دهند.
- معضلات خانوادگی و اجتماعی
روابط خانوادگی و اجتماعی، تحت تاثیر استرس جنگی قرار میگیرند. مردم در چنین شرایطی، احتمالاً تنشهایی را در روابطشان تجربه میکنند که منجر به اختلافات در خانوادهها و افزایش نرخ طلاق بین زوجین میشود.
- کاهش سلامت جسمی
استرس دوران جنگ، سلامت جسم افراد را به خطر میاندازد. افراد در اثر چنین استرسی، دچار مشکل در خوابیدن و خستگی مزمن میشوند و ممکن است با سردرد، مشکلات گوارشی و سیستم ایمنی ضعیف مواجه شوند. استرس ناشی از جنگ، افزایشدهنده ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی هم میباشد.
- افت عملکرد تحصیلی
استرسی که در دوران جنگ به افراد وارد میشود، ممکن است بر عملکرد درسی آنان تاثیر بگذارد. در چنین شرایطی، افراد دچار مشکلات تمرکز و حافظه شده و در نتیجه، تمایلشان به حضور در کلاسها کم میشود.
- به خطر افتادن پیشرفت شغلی
استرس ناشی از جنگ، سبب این مشکلات میشود: کاهش تمرکز و کارایی افراد، از دست دادن علاقه به کار و زیاد شدن خستگی و در نتیجه، سبب میشود عملکرد شغلی آنها تحت تاثیر منفی قرار گیرد.
- ریسک ابتلا به اعتیاد
در زمان جنگ، ممکن است افراد مبتلا به اعتیاد به مواد مخدر یا الکل شوند تا بتوانند تنش و ناراحتی را کاهش دهند. این اعتیادها، متاسفانه در نهایت منجر به تشدید مشکلات روانی و فیزیکی خواهد شد.
- ایجاد مشکلات برای روابط عاطفی
استرس و اضطراب ناشی از حضور در دوران جنگ، بر روابط عاطفی تاثیر میگذارد. در نتیجه این احساسات منفی، صمیمیت افراد کاهش مییابد و تنش در روابط عاطفی و خانوادگی آنان رخ میدهد.
- اثرات بر قدرت تصمیمگیری
توانایی تصمیمگیری برای مسائل مهم، در نتیجه استرس ناشی از حضور در جنگ کاهش مییابد. در نتیجه، شیوه بررسی مشکلات تغییر میکند و فرد در تجزیه و تحلیل مسائل، دچار ضعف میشود.
- زیاد شدن اضطراب اجتماعی
اضطراب اجتماعی، مسئلهای است که در نتیجه حضور در جنگ افزایش مییابد. این مسئله سبب میشود افراد نخواهند در فعالیتهای اجتماعی مشارکت داشته باشند، حضور در جمعها آزارشان دهد و سراغ برقراری روابط جدید نروند.
راههایی برای کاهش اثرات جنگ
حفظ سلامت روان در زمان جنگ و پس از آن، اهمیت بسیار زیادی دارد. در ادامه، راهکارهای مفیدی برای رسیدن به این هدف را به شما معرفی کرده و آنها را شرح میدهیم:
- برقراری ارتباطات
ارتباط داشتن با دوستان، خانواده و آشنایان و اشتراکگذاری تجربهها، حسها و نگرانیهایتان با دیگران باعث میشود بتوانید یکدیگر را تسلی دهید. تعاملات اجتماعی مثبت حتی در مدتی کوتاه، منجر به ترشح هورمونهای آرامبخش مانند اکسیتوسین و سروتونین میشوند و سلامت روان افراد در زمان جنگ را حفظ کرده و تقویت مینمایند.
- پذیرش احساسات
احساسات، واکنشهای طبیعی مغز به موقعیتهای مختلف هستند و نباید نادیده گرفته شوند. در شرایط جنگی، سرکوب آنها سبب افزایش تنش و ایجاد نشانههای روانتنی نظیر سردرد و بیخوابی میشود. در صورت نیاز، احساسات خود را یادداشت نمایید یا با شخصی مورد اعتماد دربارهشان حرف بزنید و حتی گریه کنید.
- خودمراقبتی
توجه به نیازهای فیزیکی و روانی، خوب خوابیدن و استراحت کافی، مناسب بودن تغذیه، وقت گذاشتن برای خود از طریق انجام فعالیتهای موردعلاقه و اهمیت دادن به فعالیت بدنی و ورزش، راهکارهای مراقبت از خود هستند که به حفظ سلامت روان کمک زیادی میکنند.
- قبل خواب، کارهای آرامشبخش انجام دهید.
استراحت بهخصوص در شب، باید تجربهای خوب باشد تا سلامت روان شما در زمان جنگ حفظ شود. قبل از خواب، هرگز اخبار را پیگیری نکنید (مگر اینکه قرار باشد اطلاعیه امنیتی مهمی منتشر شود). وقت خود را در عصرها و شبها صرف خواندن کتاب، گوش دادن به موسیقی و پادکست و تماشای یک برنامه، فیلم یا سریال انگیزشی و غیرخشونتآمیز کنید.
- استفاده از تکنیکهای مربوط به مدیریت استرس
برای حفظ سلامت روان، بهتر است تکنیکهای مدیریت استرس را بیاموزید. این تکنیکها، عبارت هستند از: تمرینهای تنفس عمیق مانند ۸-۷-۴ (یعنی ۴ ثانیه دم، ۷ ثانیه نگهداشتن، ۸ ثانیه بازدم)، مدیتیشن، یوگا، پیادهروی، گرفتن دوش آب گرم یا سرد و فعالیتهای آرامشبخش دیگر. این اقدامات، میتوانند منجر به کاهش استرس و افزایش آرامش و تمرکز شوند و با فعالسازی سیستم عصبی پاراسمپاتیک، بدن را به حالت آرام برگردانند و اضطراب را مهار کنند.
- محدودسازی دسترسی به اخبار و اطلاعات
افراد در زمان جنگ، ممکن است درگیر اخبار نگرانکننده و استرسزا شوند. دریافت بیش از حد اطلاعات و اخبار، ترس را تشدید کرده و منجر به آمادهباش دائمی مغز میشود؛ بدین ترتیب، سلامت روان تحت تاثیر منفی قرار میگیرد. در نتیجه، بهتر است توجه به آنها محدود به ساعات خاصی مثلا در طول روز شده و اخبار، صرفاً از منابع معتبر پیگیری شوند. جایگزین کردن این اطلاعات با امور مثبت و مفید، باعث میشود افراد آرامش بیشتری داشته باشند و بهتر بتواند به امور روزمره رسیدگی نماید.
- توجه به روزمرگیها
برنامهریزی روی فعالیتها و وظایف روزانه و ایجاد یک روتین منظم حتی در شرایط بسیار بحرانی، حس کنترل بر زندگی و اطمینان را ایجاد کرده و سلامت روان را افزایش میدهند.
- انجام فعالیتهای هنری
فعالیتهای هنری و آمیخته به چاشنی خلاقیت، سبب میشوند شما خوشحال باشید و روان شما سلامتتر باقی بماند. انجام اموری مثل نقاشی کردن، نوشتن، کتاب خواندن، دیدن فیلم و سریال و گوش دادن به موسیقی، راهکارهایی برای دوری از استرس و فشارهای روزمره زندگی و در زمان جنگ و رفع شرایط نامطلوب زندگی در این دوره هستند.
- آموزش و یادگیری
اطلاع دادن به اعضای خانواده و دیگران درباره علائم روانی بحرانهای جنگ و یاد گرفتن روشهای مقابله با استرس، مانع از بروز اختلالات روانی و جسمی میشوند.
- کمک به دیگران
در زمان جنگ، میتوانید به دیگران کمک کنید و به تبع آن، حس رضایت داشته باشید. کمک به نیازمندان، شرکت در امور خیریه و حمایت از سایر جنگزدهها، به شما حس خوبی داده و اثرات مثبتی بر روان شما دارند.
- داشتن سبک زندگی و غذایی سالم
در زمان جنگ، از مصرف بیش از حد مواد غذایی آسیبزا خودداری کنید. استفاده بیرویه از مواد مخدر، سوءمصرف الکل و یا مصرف بیش از حد قهوه، سیستم عصبی مرکزی را تحریک و نوسانات شدید خلقی ایجاد مینمایند. به جای این کارها میتوانید حین نوشیدن یک لیوان دمنوش گیاهی آرامشبخش، با یک دوست صحبت کنید یا خاطرهنویسی نمایید.
- آمادهسازی اقلام بهداشتی، ضروری، دارویی و غذایی
در زمان جنگ، ممکن است کمبودهایی در زمینه مواد موردنیاز حس شود و این کمبودها، موجب بروز مشکلات روحی میگردند. برای حفظ آرامش خود، حتماً از قبل آب تمیز و غذای مقوی به میزان کافی در دسترس داشته باشید. داروها، کیف کمکهای اولیه و اقلام ضروری دیگر مانند سوخت اتومبیل را هم ذخیره کنید تا مشکل خاصی پیش نیاید.
- مهربانی و داشتن حس همدلی
خودشفقتی یا مهربانی با دیگران، موجب میشود از خود و آنها انتقادهای بیجا نکنید و همدل باشید. بهتر است از جملات حمایتگرانه استفاده کنید، مانند: «به کمک یکدیگر، سعی میکنیم از پس شرایط برآییم.».
- مراقبت از کودکان و سالمندان
کودکان و افراد مسن، در اثر تجربه جنگ بیشتر آسیب میبینند. توجه ویژه به آنان و رسیدگی به نیازهایشان، موجب میشود آنها حس امنیت داشته باشند و امنیت روانی خودتان را هم مجدد به دست میآورید.
به کار بستن راهکارهای معرفیشده در زمان جنگ، از فشار بیش از حد بر روح و روان میکاهد و سلامت روان را در سطح مطلوبی قرار میدهد.
سخن پایانی
درگیر بودن طولانیمدت با تبعات جنگ، مشکلات جسمی و روانی متعدد را در پی دارد. به همین دلیل است که در زمان جنگ و بعد از آن، در صورت امکان باید از کمک حرفهای رواندرمانگرها بهره برد و یا در جلسههای گفتگوهای حمایتی با دیگر جنگزدهها شرکت کرد. در زمان جنگ، توجه به سلامت روان امری غیرضروری و تجملاتی نیست؛ بلکه یک ضرورت است. شما میتوانید پس از تماس با شماره تلفنهاکلینیک روانشناسی و روانپزشکی نیکمایند، وقت مشاوره حضوری یا غیرحضوری با یکی از مشاوران برجسته ما رزرو نمایید و گامی مهم برای رفع مشکلات خود در اوضاع نابسامان جنگی بردارید.
