مواجه با اخبار در زمان جنگ چگونه است؟ گاهی شرایط به گونه ای است که باید به مشاور فردی مراجعه کنیم. شنیدن خبرهای مربوط به جنگ در این روزها، باعث میشود ذهن و روان دچار فرسودگی و خستگی شوند و آرامش روانی انسانها به خطر بیفتد. با توجه به هشدار متخصصان سلامت روان درباره افزایش فشارهای روانی و استرس ناشی از دنبال کردن بیش از حد خبرهای مربوط به جنگ، لازم است میزان پیگیری و نحوه پیگیری اخبار به نحو صحیح باشد. در این مطلب، ما ابتدا دلیل مهم دسترسی زیاد و سریع به اخبار جنگی را بیان میکنیم. سپس، به بررسی اثرات روانی مواجهه مداوم با این اطلاعات و روشهای کاهش این اثرات منفی خواهیم پرداخت.
مواجهه دائمی با اخبار جنگ
در گذشته، پیگیری اخبار جنگی از منابع محدودی مانند روزنامه، تلویزیون، رادیو و مشاهده وبسایتهای خبری انجام میشد. امروزه، الگوی قدیمی (موسوم به دسترسی عمدی یا Intentional Access) تغییر پیدا کرده و مردم، خبرها را در شبکههای اجتماعی و پیامرسانها هم مشاهده میکنند. الگوی نوین (معروف به مواجهه تصادفی یا Incidental Exposure)، سبب میشود فرد حتی زمانی که نمیخواهد هم به اخبار دست یابد و همین مسئله، از عوامل اصلی افزایش معضلات روانی است.
در مواجهه دائمی با اخبار جنگ، چه بر سر ما میآید؟
• انباشت احساسی (Emotional Accumulation): در این وضعیت، حسهای منفی روی هم انباشته میشوند و ذهن فرد به دلیل پیگیری بیش از حد اخبار، نمیتواند پردازش درستی روی احساسات منفی متعدد انجام دهد.
• اضطراب و استرس: در اثر شنیدن خبرهای منفی مربوط به جنگ مانند تعداد کشتههای غیرنظامی و آسیب به خانهها، فرد نگران میشود که این بلاها سرخودش هم بیایند و در نتیجه، مضطرب شده و استرس میگیرد.
• PTSD یا استرس پس از سانحه: بعد از مواجهه با خبرهای رویداد آسیبزایی مانند جنگ، فرد دچار اختلال PTSD یا Post-Traumatic Stress Disorder میشود. کابوسهای شبانه، دوری کامل از اخبار، اضطراب شدید، افسرده شدن، خشم، منزوی شدن، مشکلات خانوادگی، سوءمصرف مواد مخدر و نوشیدنیهای الکلی، اقدام به خودکشی و ناتوانی در انجام امور، مشکلاتی هستند که بهدلیل این اختلال به وجود میآیند.
• انجام ندادن امور روزمره: در اثر صرف زمان زیاد برای پیگیری اخبار جنگ، فرد وقت نمیکند امور روتین خود را انجام دهد یا انگیزهاش برای انجام دادن آنها را از دست میدهد.
• افت عملکرد کاری یا تحصیلی: وقتی ذهن فرد مدام درگیر اخبار مربوط به جنگ باشد، تمرکزش روی وظایف شغلی یا امور درسی کم شده یا کاملاً از بین میرود.
• اختلال در خواب: پیگیری مداوم اخبار بهویژه پیش از خواب، سبب میشود ذهن هوشیار و مراقب بماند و فرد نتواند راحت بخوابد.
• کاهش یا افزایش شدید وزن: بهدلیل توجه مداوم به خبرها، فرد نمیتواند وقت برای آمادهسازی غذای باکیفیت بگذارد و یا اشتیاقی برای انجام این کار ندارد. همچنین ممکن است دچار پُرخوری یا کمخوری عصبی شود. در نتیجه، افزایش یا کاهش حاد وزن به سراغش خواهد آمد و سلامتش را به خطر خواهد انداخت.
• دهیدراته شدن بدن: فرد بهدلیل مواجه شدن بیش از حد با خبرهای مربوط به جنگ، دچار مشکلات روحی میشود و نمیتواند مثل گذشته، روتینهای سلامتی مهم مانند نوشیدن آب کافی در طول روز و شب را رعایت کند. در نتیجه، دچار کمآبی شدید یا دهیدراته شدن میشود و در پی آن، معضلاتی مانند خشکی پوست برایش پیش میآید.
رهایی از اثرات منفی اخبار جنگ
در زمان جنگ، مهم است که پیگیری خبرها به نحوه درستی انجام شود و دارای نظم خاصی باشد. بدین ترتیب، تنش اضافی ایجاد نمیشود. در صورت بروز مشکلات روانی متعدد در پی رعایت نکردن این نکته مهم، راهکارهای زیر میتوانند موثر واقع شوند:
۱. تعیین زمان معین برای دریافت اخبار: پیگیری بیش از حد خبرها شاید در وهله اول سبب افزایش آگاهی شما شوند، اما در درازمدت هم اعتیاد به پیگیری خبرها را در شما تقویت میکنند و هم سبب میشوند روان شما از شنیدن این اخبار آسیب ببینند. زمانهای مشخصی را برای دریافت اخبار معین کنید و ترجیحاً از دنبال کردن خبرها در ساعات شب بپرهیزید (البته در صورتی که دولت از قبل، اطلاعیهای مهم برای تماشای خبر در ساعت مشخصی از شب معین نکرده باشد؛ مثلاً در خصوص تخلیه یک مکان مشخص به دلیل امحای مهمات باقیمانده دشمن، نخواهد خبری پخش نماید). همچنین حتماً از عدم حضور افراد با سن و روحیه حساس مانند کودکان، نوجوانان، بیماران و سالمندان در زمان مشاهده اخبار، اطمینان حاصل کنید.
۲. رجوع به یک منبع خبری موثق: اخبار متشر شده در کانالهای غیررسمی پیامرسانها و حسابهای کاربری غیررسمی در شبکههای اجتماعی، گاهی برای جذب بازدید بیشتر منتشر میشوند و صحت ندارند. حتماً حسابهای رسمی و دارای تیک معتبر، روزنامههای معروف، وبسایتهای شناختهشده و کانالهای خبری تلویزیون را منبع دریافت اخبار قرار دهید.
۳. حفظ روتین زندگی: حتی در زمان داشتن تنش و اضطراب، انجام امور روزمره مانند رسیدگی به وظایف خانه و خارج از خانه اهمیت زیادی دارد و سبب حواسپرتی از اوضاع نابسامان فعلی میشود. همچنین سبب افزایش حس ثبات روانی و افزایش امنیت میشود. در خصوص دانشآموزان و دانشجویان، انجام فعالیتهای مرتبط با درسها بسیار کمککننده خواهد بود.
۴. داشتن حس همدلی: برای گذراندن این دوران استرسآور، بهتر است همگی با یکدیگر همدل باشید. این مورد، به خصوص برای کودکان و نوجوان و سالمندان اهمیت بالایی دارد. آنها، میزان آسیبپذیری روانی و جسمی بیشتری دارند و ممکن است بیشتر نگران از دست دادن جان و مال خود شوند. باید بتوان با آنها گفتگوهای اطمینانبخش داشت تا اضطرابشان کاهش یابد و حس امنیت داشته باشند.
۵. پرداختن به کارهای سرگرمکننده: انجام کارهایی که شما و خانوادهتان را سرگرم مینمایند، مانع از ایجاد اثرات منفی در پی دنبال کردن خبرهای جنگ میشوند. با بچهها و دیگر اعضای خانواده، بازیهای فکری و فعالیتهای بدنی انجام دهید. با رعایت نکات امنیتی، با اعضای خانواده و دوستان و آشنایان پیادهروی کنید و در جلسات ورزشی شرکت نمایید. اینگونه، با یک تیر دو نشان میزنید و سلامت جسم و بدن را همزمان حفظ میکنید.
۶. برقراری موثر ارتباطات: بین اعضای خانواده و دوستان و آشنایان با یکدیگر، حدالامکان باید ارتباطات بهصورت معمول و عادی انجام شوند. برگزاری دورهمیهای صمیمانه، گپ زدن و دوری از اخبار جنگی، تاثیرات مثبتی در حفظ سلامت روان دارند.
۷. نپرداختن دائمی رسانه به اخبار منفی: در زمان جنگ، اطلاع از خبرهای مهم و مرتبط اهمیت دارد؛ اما مهم است که رسانه، به انتشار دیگر محتواها هم اهمیت بدهد. برخی کانالهای تلویزیون و رادیو باید به روال گذشته، برنامههای سرگرمکننده و آموزشی برای کودکان و نوجوانان پخش کنند. برخی دیگر از شبکههای تلویزیونی هم باید کماکان برنامههای آشپزی و مسابقههای جذاب یا فیلمها و سریالهای غیرخشن و امیدوارکننده پخش نمایند.
۸. مراجعه به درمانگر: وقتی اضطراب، ترس و یا غم برای زمانی طولانی با فرد باقی میمانند، سبب اختلال در عملکرد زندگی روزمرهاش میشوند. ادامه این حسهای منفی، اختلالات روانی فرد را تشدید و پایدار مینمایند؛ لذا بهتر است همزمان با رعایت نکتههای گفتهشده، حتما به یک روانپزشک یا روانشناس مراجعه کرد.
کلام آخر
وقتی توجه رسانهها و افراد دائم معطوف به اخبار جنگی باشد، ذهن و احساس افراد هم مانند مناطق نظامی و اشخاص مهم دولت هدف حملات قرار میگیرند و به خطر میافتند. در اینجا، باید سلامت روان و رسیدگی به آن را یک ضرورت فردی و اجتماعی دانست. بدون داشتن ذهن و روان سالم، جامعه قدرت تابآوری و امید را از دست میدهد. برای اینکه این اتفاقات رخ ندهند و آثار عمیق و غیرقابل جبران آنها باقی نماند، شما بهعنوان یک قربانی و آسیبدیده جنگ میتوانید با یکی از مشاوران برجسته و ماهر کلینیک روانشناسی و روانپزشکی نیکمایند صحبت کنید و سلامت روان خود را بازیابید.
