تأثیر جنگ بر روابط عاطفی چیست؟ گاهی نیاز به مشاوره فردی داریم. تجربه حضور در جنگ، باعث وارد شدن فشار روانی شدیدی بر انسانها و بروز مشکلات حاد میشود. تحت تاثیر اخبار جنگ بودن، درگیر شدن با تنشهای سیاسی و داشتن نگرانیهای مرتبط، باعث میشود اضطرابها زیاد شوند و روابط بین اعضای خانواده، دچار تغییرات منفی شوند. در این شرایط بحرانی، اعضای خانواده باید پناهگاهی امن برای یکدیگر باشند و با مدیریت شرایط، سلامت روانی یکدیگر را حفظ نمایند. لذا ما در این مقاله، عواملی که جدایی عاطفی بین افراد میاندازند را معرفی کرده و سپس، راهکارهای مفیدی برای حل این معضلات را ارائه میدهیم.
عوامل موثر در بروز مشکلات در روابط عاطفی افراد
در شرایط بحرانی مانند جنگ داخلی یا خارجی، عوامل متعددی بر روابط عاطفی افراد و خانوادهها تاثیر میگذارند که عبارت هستند از:
۱. استرس و اضطراب
زمانی که کشور درگیر جنگ و نزاع داخلی یا خارجی است، افراد به دلایل مختلفی دچار حسهای اضطراب و استرس میشوند. برخی از مهمترین این دلایل، عبارت هستند از:
• برای جنگ
فشارهای روانی در زمان جنگ، سطوح مختلفی دارند و یکی از شدیدترین آنها، مربوط به ترس از قرار گرفتن در شرایط مرگبار و خطرناک است. افراد چه در جنگ به عنوان رزمنده شرکت کنند و چه غیرنظامی باشند و در مناطق جنگزده زندگی کنند، همواره با این ترسها روبرو هستند و روند زندگی روزمرهشان مختل میشود.
• برای شرایط اقتصادی
در دوران جنگ و بعد از آن، خانوادهها برای گذران زندگی و معیشت با معضلات اقتصادی روبرو هستند. این مشکلات، سبب افزایش استرس و افسردگی در خانواده میشود.
با افزایش این حسهای منفی، تعاملات سازنده به تنش و پرخاشگری منجر شده و میانه اعضا با یکدیگر، شکرآب میشود.
۲. نقشها و وظایف جدید اعضای خانواده
در زمان جنگ، ممکن است یکی از اعضای خانواده مثلاً پدر به دلایل مختلفی اعم از شرکت در جنگ غایب باشد. در این حالت، وظایف این شخص بر عهده بقیه اعضا مانند همسر یا پسر یا دختر بزرگتر وی میافتد. وقتی در غیبت این شخص نقشهایش را فرد دیگری به دوش میکشد، با برگشت وی احتمالاً پس گرفتن نقش اصلی برایش دشوار میشود. در این شرایط، تنشهایی ایجاد میشود و اشخاص به جای اینکه به یکدیگر پناه ببرند، از هم دوری میکنند.
۳. داشتن تجربیات وحشتناک
اعضای خانواده که با استرس حملات دست و پنجه نرم میکنند، تجربیات ترسناکی را از سر میگذرانند. لذا در هنگام با یکدیگر بودن، امکان این وجود دارد که یکدیگر را درک نکنند و صمیمیت عاطفیشان از بین رود. بطور مثال فردی که در جبهههای جنگ هوایی یا دریایی یا زمینی شرکت میکند، اتفاقات ناخوشایندی را دیده و در زمان حضور در جمع خانواده، بیشتر اوقات سکوت میکند؛ سکوتی که ممکن است از سوی دیگران، به عنوان عاملی برای از بین رفتن صمیمیت باشد و روابط عاطفی را دچار شکاف عمیق نماید.
۴. قرار گرفتن در معرض موج انفجار
وقتی انفجار سهمگینی در جایی رخ میدهد و موج آن افراد را دربرمیگیرد، سلامتی آنان تحت تاثیرهای منفی قرار میگیرند. جدا از آسیبهای فیزیکی مانند شکستگی استخوان، کم شدن شنوایی و آسیب به ارگانهای داخلی بدن، افراد به لحاظ سیستم عصبی هم آسیب میبینند؛ آسیبهایی که در ابتدا پنهان هستند و در ادامه، با بروز اختلالاتی در حافظه و تمرکز خود را نمایان میکنند.
عدم رسیدگی به این مشکلات، باعث بروز مشکلات روانی و جسمی دائمی و تغییر در رفتارهای اشخاص میشود. در نتیجه، افراد در برقراری ارتباطات با دیگران دچار مشکل شده و روابطشان با دیگران، تیره و تار میشود؛ مشکلی که دست خود آنها نیست و از اختیارشان خارج است.
راهکارهای مهم برای رهایی از مشکلات
برای اینکه بتوان از بحرانهای روابط در زمان جنگ به سلامت عبور کرد، باید اقدامات زیر را انجام داد:
۱. مرزبندی عاطفی
در شرایط بحرانی جنگ، باید مرزهایی برای روابط عاطفی تعریف کرد. زوجها و اعضای خانواده باید بدانند که همزمان با ابراز همدردی نسبت به یکدیگر و حمایت از هم، نیاز است که از به دوش کشیدن بارهای روانی اضافی جلوگیری نمایند. به طور مثال وقتی همسر شما دچار تروما شده، شما فقط وظیفه دارید حامی او باشید و به درمان تشویقش کنید و نباید خودتان هم درگیر ترومای وی شوید.
با داشتن مرزهای مشخص در روابط، شما:
• هویت فردی خود را دارید.
• هیجانات را کنترل میکنید.
۲. کنترل واکنشهای هیجانی
در زمان جنگ و حملهها، بدن دچار واکنش میشود؛ به طوری که مثلا با شنیدن صداهای انفجار، به حالت «جنگ یا گریز» روی میآورد. در چنین شرایطی، مهم است که تمرین کنید تا هیجانات را کنترل کنید و به جای اصطلاحاً هول شدن، اقدامات احتیاطی مانند پناه گرفتن در مکانی امن انجام دهید. با حل این مشکلات، حسهای منفی همچون خشم و ناامنی ناپدید میشوند؛ حسهایی که از بین رفتنشان، بر بهبود روابط هم تاثیر میگذارند.
۳. حفظ آرامش از سوی والدین
در زمان بروز جنگ، فرزندان بهخصوص کودکان و نوجوانان در معرض آسیب بیشتری هستند. در این شرایط، مهم است که مادر و پدرها آرامش خود را بهخوبی حفظ کنند. اگر والدین مضطرب باشند، این مسئله تاثیرات زیادی بر حس امنیت فرزندان و نحوه ارتباطگیری با آنان دارد.
۴. تعیین زمانهای مشخص برای گفتگو
باید زمانهایی را معین نمایید تا هر روز بتوانید درباره احساسات، خبرها و دغدغههای خود در زمان جنگ صحبت کنید؛ بدین ترتیب، افراد حس تنهایی نخواهند داشت و تعاملات روزمره خود را بهبود میبخشند.
۵. انجام فعالیتهای مشترک
برای کاهش تنش در زمان جنگ بهویژه در خانوادههای دارای فرزند کمسن، مهم است که اموری مانند بازیهای فکری و سرگرمکننده را بهصورت دستهجمعی انجام داد تا هم از اضطرابها کاسته شود و هم روابط صمیمانهتر شوند.
۶. پیشفرضها را به چالش بکشید.
در زمان جنگ، تفکر پیشفرض این است که امنیت و اعتمادها از بین رفته است. با کمک اعضای خانواده، میتوانید این دیدگاه را تغییر داده و روابط بهتری هم داشته باشید.
۷. به مکانیزمهای مقابلهای افراد مختلف احترام بگذارید.
افراد مختلف، به شیوههای مختلفی تروماها را پشت سر میگذارند. فردی ممکن است بخواهد با دیگری صحبت کند و یکی دیگر شاید بخواهد سکوت کند. با دانستن این ترجیحات و احترام به آنها، روابط شما با دیگران تقویت میشود.
۸. از خود مراقبت کنید.
در شرایط دشوار جنگی، توجه به نیازهای شخصی ضروری و راهکاری مهم برای حفظ سلامت روان است. با انجام فعالیتهای موردعلاقه مانند تماشای فیلم و سریال، میتوانید فشارهای روحی را از خود دور کنید و بدین ترتیب، آرامش داشته باشید؛ عاملی که در توانایی شما برای برقراری ارتباطات مثبت، نقش مهمی ایفا مینماید.
۹. از اخبار منفی فاصله بگیرید.
دنبال کردن خبرهای منفی در زمان جنگ، ذهن را فرسوده و آشفته مینماید. با دوری از شنیدن و دنبال کردن حجم زیادی از اخبار ناراحتکننده، تعادل روحی شما حفظ شده و آرامشتان بیشتر میشود تا بتوانید با دیگران روابط موثری داشته باشید.
۱۰. خوب بخوابید.
خوابیدن به میزان کافی و باآرامش، تعادل روحی شما را در زمان جنگ حفظ مینماید. در محیطی آرام و با شرایط مناسب دمایی بخوابید تا عمیق و راحت استراحت کنید. بین زمان خواب و زمان نوشیدن، زمان غذا خوردن و زمان مشاهده تلویزیون، فاصله زمانی مناسبی در نظر بگیرید و بدن و ذهن را به حالت آرامش برسانید. روحیه آرام بعد از خوابی خوب، به شما در برقراری روابط صمیمانه و موثر کمک خواهد کرد.
سخن پایانی
در زمان جنگ و در اثر پیامدهای آن، اعضای خانواده باید پناه امن یکدیگر باشند و آرامش روانی خود را بازیابند. در صورتی که در این پناهگاه امن اضطراب و تنش جاری باشد، فشارهای روحی کم که نمیشوند هیچ زیاد هم میشوند. برای حفظ آرامش خانواده در چنین بحرانهایی، هم استفاده از راهکارهای گفته شده اهمیت دارد و هم کمک گرفتن از متخصصان سلامت روان. ما در کلینیک روانشناسی نیکمایند، بهترین متخصصان روانشناسی را به شما عزیزان معرفی میکنیم تا بتوانید روابط خود را در زمان جنگ بهتر کنید.
